Сиырдың мүшелерімен қаққаны сол еді, әлгі көсемнің мәйітіне жан бітіп, тіріліп, өзін өлтірген адамды көрсетті де, қайта өлі қалпына түсті. Аллаһтың көрсеткен осы кереметінен кейін де исраилдіктердің жүректері жібімегендіктері жайлы Аллаһ тағала:

«Содан кейін де жүректерің қатайып, тастай немесе тағы қаттырақ болды. Өйткені тастар жарылып, одан өзендер ағады әрі кей тастар қақ бөлініп, одан су шығады. Ал кей тастар Аллаһтан қорқып, құлайды. Аллаһ істегендеріңнен хабарсыз емес» (Бақара сүресі, 74 аят), – дейді.

Мұса мен Қыдыр

(оларға Аллаһтың сәлемі болсын)

Сондай-ақ исраилдіктер жапан далада кезіп жүрген уақыт аралығында Мұса мен Қыдырдың арасындағы оқиға болды. Бұл оқиға Құран Кәрімде «Кәһф» сүресінің 60-82 аяттарында баяндалған.

Убай ибн Кағб (Аллаһ оған разы болсын) Пайғамбардың (оған Аллаһтың салауаты мен сәлемі болсын): «Мұса пайғамбар Исраил ұрпақтарына уағыз айтып тұрғанда одан: «Адамдардың ең білімдісі кім?» – деп сұрайды. Сонда ол: «Ең білімдісі – мен», – деп жауап береді. «Аллаһ біледі» деп айтпағаны үшін Аллаһ оны айыптады. Оған Аллаһ: «Расында, екі теңіздің қосылған жерінде тұратын пенделерімнің бірі сенен де білімді», – деп уахи етті. (Мұса): «Уа, Раббым! Оны қалай табамын?» – деп сұрады. Сонда оған: «Себетке балық салып ал, балықты қай жерде жоғалтсаң ол сол жерде», – деген жауап қайтарылды...», – деп айтқанын риуаят еткен (Имам әл-Бұхари риуаят етті).

Сонымен, Мұса жолға шығып, жанына қызметкер ретінде Юшағ ибн Нун деп аталатын бір жас баланы серік етіп ертіп алады. Бұл бала кейіннен пайғамбар болып, Мұса мен Һарун дүниеден өткеннен кейін Исраил қауымын басқарған. «Сол уақытта Мұса қызметкеріне: «Екі теңіздің қосылған жеріне жеткенге дейін тоқтамаймын немесе жаяу жүріспен жылдар өткіземін», – деді. Екеуі екі (теңіздің) құйғанына жеткен кезде, балықтарын ұмытты. Сонда (балық) ыршып түсіп, теңізден жол алды» (Кәһф сүресі, 61 аят).

Оларда өздерімен бірге алып шыққан қуырылған балық болды. Ал екі теңіздің құйған жері деген – Қызыл теңіздің қос қапталы болатын. Аталмыш мекенге жеткенде, Мұса ұйқыға кетті де, Юшағ ояу отырды. Сол кезде әлгі қуырылған балық тіріліп, себеттен секіріп, теңізге түсіп жүзіп кетеді. Юшағ бұл жайтты тамашалап отырды. Бірақ Мұса оянғаннан кейін болған жайтты оған айтуды ұмытып кетеді. Сапарларын одан әрі жалғастырып, «екеуі ілгерілеп барған кезде, Мұса қызметкеріне: «Азығымызды әкелші. Расында, бұл сапарымызда шаршадық», – деді. (Юшағ): «Көрдің бе? Таста демалғанда балықты ұмытқан екенмін. Маған оны айтуды шайтан ұмыттырды. Ол таңғажайып түрде теңізден жол алды», – деді. (Мұса): «Міне, іздегеніміз – осы», – деп екеуі ізінше кері қайтты. Сонда екеуі Өз тарабымыздан мейірімге бөлеп, Өз қасымыздан білім үйреткен пенделеріміздің бірін тапты».

Екеуі осылай артқа қайтып, Қыдырды кездестірді. Ғұламалардың көпшілігі бұл кісіні пайғамбар болған дейді.

«Мұса оған: «Саған үйретілген даналықтан маған да үйретуің үшін саған ерейін бе?» – деді. Ол: «Расында, сен менімен бірге (жүруге) шыдай алмайсың. Ішкі сырын толық білмейтін нәрсеге қалай сабыр ете аласың?» – деді. (Мұса): «Аллаһ қаласа, мені сабырлы табасың. Сондай-ақ саған ешбір істе қарсы келмеймін», – деді».

Сонда Қыдыр: «Ал онда маған ілессең, өзім айтпайынша, менен ештеңе сұрама», – деді». Олар осыған келісіп, Мұса Юшағты еліне қайтарып, өздері жолға шығады. «Сөйтіп, екеуі жолға шықты да, кемеге түсіп, (Қыдыр) оны тесе бастады». Ішіне су кірген кеме батуға айналды. Кемедегі балықшылар ішке кірген суды сыртқа төгіп, әбігерге түсті. Қыдырдың бұлай істегеніне Мұса таңырқап: «Кемедегілерді суға батыру үшін тестің бе? Шынында, сен айыпты іс жасадың», – дейді». Қыдыр: «Саған менімен бірге еш сабыр ете алмайсың демедім бе?» – деді». Сонда Мұса Қыдырға берген уәдесі есіне түсіп: «Ұмытқанымды айыпқа бұйырма және маған ісімде қиындық жүктеме», – деді».

Мұнан кейін олар бір жағажайға түсіп, біраз жүрген соң Қыдыр ойнап жатқан балалардың қасына келіп, олардың біреуін жығып құлатып, бауыздап өлтіріп тастайды. «Екеуі жолға түсті. Бір ұл бала кездесіп еді, (Қыдыр) оны өлтірді». Көз алдында кісі өліміне куә болған Мұса шыдап тұра алмай: «Ешкімді өлтірмеген бейкүнә жанды өлтірдің бе? Шынында, сен теріс іс жасадың», – дейді». (Қыдыр) тағы да: «Сен менімен бірге жүруге әсте шыдай алмайсың демедім бе?» – деді». Мұса: «Егер осыдан кейін де сенен әлдене жайлы сұрасам, мені серік етпе. Шынында, сен менің тарабымнан ақталудың (шегіне) жеттің», – деп соңғы уәдесін берді.

Сосын шаршап-шалдығып, қарындары ашып, бір ауылға келеді. Бірақ ол ауылдың адамдары бұларды үйлеріне түсіріп, қонақ қылмайды. Екеуі үйлеріне түсуге сұранса да, қабылдамайды. Сонда олар ауыл сыртына шығады. Қараса, бір дуал қаңырап, құлайын деп тұр екен. Қыдыр барып ол дуалды түзетіп қояды. Мұса оның қонақ күтуге жарамаған ауыл адамдарының құлайын деп тұрған дуалын еш ақысыз жөндеп бергеніне таңырқап қалады. Аллаһ тағала:

«Сонда екеуі тағы жүріп, бір ауыл халқына барып, тұрғындарынан тамақ сұрады. Олар екеуін қонақ қылудан бас тартты. Сонда екеуі ол жердегі жығылғалы тұрған дуалды көріп, (Қыдыр) оны жөндеді. (Мұса): «Егер қаласаң, бұған ақы алар едің», – деді. (Қыдыр): «Міне, осы, мені мен сен екеуміздің арамыздың айырылуы. Ал енді саған сабыр ете алмаған нәрселеріңнің сырын айтайын. Кеме теңізде кәсіп істейтін кембағалдардікі еді. Оны ақаулы еткім келді. Өйткені арт жақтарында әрбір (жарамды) кемені тартып алатын патша бар еді. Ал баланың мүмін әке-шешесі бар болатын. Оның әке-шешесін бас тарттыруға, қарсылыққа мәжбүрлеуінен қорықтық. Раббылары оларға оның орнына одан да таза әрі мейірімді бір бала беруін қаладық. Ал енді дуал, бұл қаладағы екі жетім баланікі болып, оның астында екеуіне тиесілі қазына бар еді. Сондай-ақ әке-шешелері түзу кісі болғандықтан, Раббың оларға қазыналарын шығарып алуын қалады. Бұл Раббыңнан бір мейірім еді. Сондай-ақ мұны мен өздігімнен істемедім. Міне, осы – сенің сабыр ете алмаған істерің», – деді», – деп айтқан.

Ибн Аббастың (Аллаһ әкесі екеуіне разы болсын) тәпсірлеуінше, Қыдыр кемені тескен кезде бір патша жолында кездескен барлық кемелерді тартып алып келе жатқан болатын. Тесілген кемені көрген патша оны керек қылмастан алмай кетеді. Ал Қыдыр өлтірген балаға келсек, Аллаһ тағала бұл баланың ержеткенде залым, кәпір, ата-анасын жәбірлейтін адам болатындығын біліп, оны өлтіруге әмір етті. Сөйтіп, бұл баланың орнына мүмін әке-шешесіне ізгі бір бала сыйлады. Енді оның ауыл шетіндегі қаңыраған дуалды түзетіп қойғандығын айтсақ, ол дуалдың астында бір марқұм жақсы кісінің екі баласына тиесілі қазына жатқан болатын.

Мұса пайғамбардың (оған Аллаһтың сәлемі болсын) қауымындағы Қарунның қиссасы

Қарун Мұсаның немере ағасы болып келеді. Мұса – Имран ибн Қаһистің ұлы, ал Қарун Ясһаб ибн Қаһистің ұлы еді. Қарун Мұса мен оның қауымының ұстанған дініне сенбеді. Аллаһ тағала:

«Расында, Мұсаны аят-белгілерімізбен әрі анық дәлелмен перғауынға, Һаманға және Қарунға жібердік. Сонда олар (Мұсаны) жалғанпаз сиқыршы деді» (Ғафир сүресі, 23-24 аяттар);

«Қарун және перғауын мен Һаманды да (жоқ еттік). Расында, олар Мұса өздеріне анық мұғжизалар келтіргенде, жер жүзінде дандайсыған еді» (Анкабут сүресі, 39 аят), – деп айтқан.

Ол есепсіз мол байлыққа ие болды, қазыналарының кілттерін бір топ адам жабылып әрең көтеретін. Қарун сол байлыққа мастанып, қауымының айтқан ақыл-кеңестерін құлағына да ілмеді. Астамшылық жасап, менменсіді.

«Рас, Қарун Мұсаның елінен еді, оларға қарсы келді. Оған кілттерін күшті бір топ әрең көтеретін қазыналар берген едік. Сонда оған жұрты: «Елірме! Расында, Аллаһ еліргендерді ұнатпайды. Аллаһтың өзіңе берген дәулетімен ақырет мекенін іздеп, дүниедегі несібеңді де ұмытпа. Аллаһ саған жақсылық еткендей, сен де жақсылық істе. Сондай-ақ жер бетінде бұзғыншылық жасама. Аллаһ бұзақыларды ұнатпайды», – деді. (Қарун болса): «Шын мәнінде, бұл маған өзімдегі білімге берілді», – деді» (Қасас сүресі, 76-78 аяттар).

Яғни қолындағы бұл байлықты сынақ деп есептемей, өзін осыған хақылымын деп ойлады.

«Негізінде, Аллаһтың мұнан бұрын өзінен де күшті, саны да көп нәсілдерді жоқ еткенін білмеді ме? Күнәһарлардан күнәлары жайлы сұралмайды» (Қасас сүресі, 78 аят).

Бір күні «ол қауымына сән-салтанатқа бөленіп шықты. (Сонда) дүние тіршілігін қалағандар: «Әттең! Бізге де Қарунға берілген тәрізді болса еді! Ол – зор ырыс иесі», – деді. Ал білім берілгендер болса: «Аллаһтың сыйы иман келтіріп, ізгі амал істегендерге бек жақсы. Оған сабырлылар ғана жетеді», – деді» (Қасас сүресі, 78-80 аяттар).

Сол кезде Қарунды бүкіл мал-дүниесімен қоса, жер жұтып кетті. «Сонда оны да, үйін де жерге жұтқыздық. Аллаһтан өзге оған жәрдем етер бір топ болмады әрі көмек те берілмеді. Кеше оның орнында болуды қалағандар: «Сірә, Аллаһ құлдарынан кімді қаласа, соның несібесін кеңітіп, тарылтады екен. Егер Аллаһ бізге қамқорлық қылмаса, әрине, бізді де жерге жұтқызар еді. Айтқандайын, кәпірлер құтылмайды», – деп шықты. Міне, ақырет мекені. Оны жер жүзінде астамшылық және бүліншілік қаламайтындарға нәсіп етеміз. Негізінде, соңғы табыс тақуалар үшін» (Қасас сүресі, 81-83 аяттар).

Басқа бір аяттарда: «Қарун және перғауын мен Һаманды да (жоқ еттік). Расында, олар Мұса өздеріне анық мұғжизалар келтіргенде, жер жүзінде дандайсыған еді. Сонда да олар қашып озған жоқ. Күнәлары себепті кейбіреулерін үстіне тас жаудырып, кейбіреуін ащы дауыспен, ал кейбірін жерге жұттырып және кейін суға батырып, бәрін қолға алдық. Аллаһ оларға зұлымдық жасамады. Бірақ олар өз-өздеріне зұлымдық қылды» (Анкабут сүресі, 39-40 аяттар), – деп айтқан.

Мұсаның (оған Аллаһтың сәлемі болсын) дүние салуы

Жоғарыда айтылғандай, исраилдіктер қырық жыл бойы иен далада қаңғырып жүргенде, Һарун өмірден өтті. Сосын Мұса жарық дүниемен қош айтысты. Әбу Һурайра (Аллаһ оған разы болсын) жеткізген хадисте: Мұсаға өлім періштесі жіберіледі. Кіріспеде айтқанымыздай, пайғамбарлар жандарын өз еріктерімен тапсырады. Оған өлім періштесі келгенде, Мұса оны ұрып, бір көзін ағызады. Содан соң періште Аллаһқа қайта келіп: «Мені өлімді қаламайтын пендеге жіберіпсің», – дейді. Аллаһ тағала оған Мұсаға қайтып барып «Қолын өгіздің арқасына қойсын! Оның қолы қамтыған жердегі түктердің санындай өмірін ұзартып беремін», – деп айтқанын жеткізуді бұйырады. Өлім періштесі келіп, Мұсаға осыны айтады. Мұса Аллаһқа дұға қылып: «Уа, Раббым! Сонан соң не болады?» – деп сұрайды. Аллаһ тағала: «Сонан соң өлім!» – дейді. Сонда Мұса: «Одан да қазір!» – деп өлім періштесіне жанын тапсырады. Сонымен қатар Мұса Аллаһтан қабірінің Құдысқа тас лақтырым жақын жерде болуын сұрайды. Әбу Һурайра (Аллаһ оған разы болсын) Аллаһ елшісінің (оған Аллаһтың салауаты мен сәлемі болсын): «Егер сол жерде (Бәйтул-Мақдисте) болсам, сендерге жол жиегіндегі қызыл құм шоғырынан (Мұсаның) қабірін көрсетер едім», – дегенін жеткізген (Имам әл-Бұхари риуаят етті).

Мұсаның (оған Аллаһтың сәлемі болсын) Аллаһ тағалаға қойған сауалдарынан

Пайғамбарымыздан (оған Аллаһтың салауаты мен сәлемі болсын) келіп жеткен хадисте: «Мұса Раббысынан: «Дәрежесі ең төмен жаннаттық кім?» – деп сұраған. Аллаһ тағала: «Ол – жаннаттықтар жаннатқа кіріп болғаннан кейін келген бір кісі. Оған: «Жаннатқа кір», – делінеді. Сонда ол: «Жаннатқа қалай кіремін?! Адамдар орындарын иемденіп, тиесілерін алып қойды ғой», – дейді. Оған: «Жаннатта өзіңе дүниедегі патшалардың бірінде болған нәрсенің болуын қалайсың ба?» – делінеді. Ол: «Иә, уа, Раббым», – дейді. Оған: «Саған осы және тағы да сол сияқты», – делінеді. Ол: «Уа, Раббым, разымын», – дейді. Оған: «Саған осы және он есе сол сияқты», – делінеді. Ол: «Уа, Раббым, разымын», – дейді. Оған: «Саған осымен бірге көңілің тартқан және көзің қызыққан нәрселер», – делінеді», – деп жауап қайтарған. Мұса Раббысынан тағы: «Дәрежесі ең жоғары жаннаттық кім?» – деп сұрады. Сонда Аллаһ тағала: «Саған олар жайлы әңгімелеп беремін: Мен олардың қадір-қасиетін Өз қолыммен егіп, оны аяғына жеткіздім. Оны көз көрмеген, құлақ естімеген және ол адамзат көкейіне келмеген», – деп жауап берді. Аллаһ тағаланың кітабында да осы мағына қуатталған: «Ешбір жан Мен өздеріне жасырған қуаныштарды білмейді» (Сәжде сүресі, 17 аят), – делінген (Имам Муслим, Имам әт-Тирмизи және Ибн Хиббан риуаят етті).

Сондай-ақ Пайғамбарымыздың (оған Аллаһтың салауаты мен сәлемі болсын): «Мұса Ұлы Раббысынан өзінде бар деп ойлаған алты қасиет жайлы сұрады, жетіншісін Мұса ұнатпайтын. Ол: «Уа, Раббым! Пенделеріңнің ең тақуасы кім?» – деп (сұрақ қойды. Аллаһ тағала): «Зікір етіп, ұмыт қылмайтыны», – деді. Ол: «Пенделеріңнің ең тура жолдағысы кім?» – деп (сұрады. Аллаһ тағала): «Тура жолға ілесетіні», – деді. Ол: «Пенделеріңнің ең әділі кім?» – деп (сұрады. Аллаһ тағала): «Адамдарға өзіне үкім қылғандай төрелік беретіні», – деді. Ол: «Пенделеріңнің ең білгірі кім?» – деп (сұрады. Аллаһ тағала): «Ілімге тоймайтын, адамдардың ілімін өз іліміне қосатын ғалым», – деді. Ол: «Пенделеріңнің ең қадірлісі кім?» – деп (сұрады. Аллаһ тағала): «Қадірленсе, кешірім сұрайтыны», – деді. Ол: «Пенделеріңнің ең дәулеттісі кім?» – деп (сұрады. Аллаһ тағала): «Өзіне берілгенге қанағат қылатыны», – деді. Ол: «Пенделеріңнің ең жарлысы кім?» – деп (сұрады. Аллаһ тағала): «(Өзіне берілгенді) аз санайтыны», – деді» (Ибн Хиббан риуаят етті);

«Мұса: «Уа, Раббым! Мүмін пендең дүниеде жарлы», – деді. Сонда жаннаттан бір есік ашылып, (Мұса) оған назар салды. (Аллаһ тағала): «Ей, Мұса! Бұл – Менің оған дайындағаным», – деді. Мұса: «Уа, Раббым! Құрметің мен ұлылығың хақы. Егер (мүмін) жаратқан кезіңнен Қиямет күніне дейін екі қолсыз, екі аяқсыз бетімен жер сырған болса да, барар жері осы болса, еш бақытсыздық көрмейді», – деді. Сосын (Мұса): «Уа, Раббым! Кәпір пендеңе дүниеде кеңшілік берілген», – деді. Сонда тозақтан бір есік ашылып, (Аллаһ тағала): «Ей, Мұса! Бұл – Менің оған дайындағаным», – деді. (Мұса): «Уа, Раббым! Құрметің мен ұлылығың хақы. Егер (кәпір) жаратқан кезіңнен Қиямет күніне дейін дүниеге ие болса да, барар жері осы болса, еш игілік көрмейді», – деді» (Имам Ахмад риуаят етті);

«Мұса: «Уа, Раббым! Сені зікір етіп, Өзіңе дұға қылатын бір нәрсе үйрет», – деген. (Аллаһ тағала): «Ей, Мұса! «Аллаһтан өзге құдай жоқ» деп айт», – дейді. (Мұса): «Уа, Раббым! Пенделеріңнің бәрі осыны айтады», – деді. (Аллаһ тағала тағы да): «Аллаһтан өзге құдай жоқ» деп айт», – дейді. (Мұса): «Мен өзіме ғана арналған бір нәрсе қалаймын», – деді. (Сонда Аллаһ тағала): «Ей, Мұса! Жеті қат көктер мен жерлердің тұрғындары таразының бір басында тұрып, екінші басына «Аллаһтан өзге құдай жоқ» (деген сөз) қойылса, «Аллаһтан өзге құдай жоқ» (деген сөз) басып кетер еді», – дейді» (Ибн Хиббан риуаят етті), – деген.

Мұсаның (оған Аллаһтың сәлемі болсын) қадір-қасиеттері мен сипаттары

Аллаһ тағала ол жайлы: «Рас, ол ықыласты әрі жіберілген пайғамбар еді» Мәриям сүресі, 51 аят);

«Ей, Мұса! Шынында, сені адамдардан елшілікке және сөйлесуге таңдап алдым» (Ағраф сүресі, 144 аят);

«Аллаһ Мұсамен тілдескен» (Ниса сүресі, 164 аят);

«Ей, иман келтіргендер! Сендер де Мұсаны ренжіткендер сықылды болмаңдар. Сонда оны Аллаһ олардың айтқандарынан ақтады. Ол Аллаһтың алдында беделді еді» (Ахзаб сүресі, 69 аят), – деп айтқан.

Пайғамбарымыз (оған Аллаһтың салауаты мен сәлемі болсын) осы аятқа қатысты: «Мұса өте ар-ұятты кісі болатын. Ұяты себепті денесінен ештеңе көзге көрінбейтін. Сонда исраилдіктер оны өсектеп: «Тәнінде алапес яки ісік немесе жара сияқты бір айыбы болғаны үшін ғана осылай қымтанады», – дейді. Аллаһ тағала Мұсаны олардың айтқандарынан ақтап алғысы келді. Сөйтіп, бір күні (Мұса) жалғыз өзі оңашаланып, киімдерін тастың үстіне қойып, сосын жуынады. (Жуынып) болған соң киімін алуға келгенде, тас киімін алып қашып кетеді. Мұса асасын алып, тасты қуалап: «Тас! Киімімді (әкел)! Тас!.. Киімімді (әкел)», – дейтін. Сөйтіп, исраилдіктердің бір тобына жеткенге дейін (келді). Сонда олар (Мұсаны) Аллаһ жаратқан көркем бейнеде көрді, сөйтіп Аллаһ оны (исраилдіктердің) айтқандарынан ақтап алды. Тас тоқтады. Ол киімін алып киініп, асасымен тасты қойып қалды. Аллаһпен ант етемін! Сонда оның соққысының әсерінен тасқа үш яки төрт немесе бес сызат түсті». «Ей, иман келтіргендер! Сендер де Мұсаны ренжіткендер сықылды болмаңдар. Сонда оны Аллаһ олардың айтқандарынан ақтады. Ол Аллаһтың алдында беделді еді» деген аяттың мәнісі – осы», – деген (Имам әл-Бұхари және Имам Муслим риуаят етті).

Пайғамбарымыз (оған Аллаһтың салауаты мен сәлемі болсын): «Мені Мұсадан жоғары қоймаңдар. Расында, Қиямет күні адамдар есінен танады, ал алғаш есін жинайтын мен боламын. Қарасам, Мұсаның Арыштың діңгегінен ұстап тұрғанын көремін. Білмеймін... Есінен танып, менен бұрын есін жиды ма, жоқ Тұр (тауындағы) естен тануы жеткілікті саналды ма?» – деп айтқан (Имам әл-Бұхари және Имам Муслим риуаят еткен).

Әрине, бұл – Пайғамбарымыздың (оған Аллаһтың салауаты мен сәлемі болсын) кішіпейілділігі мен ізеттілігінің көрінісі. Негізінде, дүние-ақыреттегі пайғамбарлардың ең дәрежесі жоғарысы – өзі (оған Аллаһтың салауаты мен сәлемі болсын).

Абдуллаһ ибн Масғуд (Аллаһ оған разы болсын):

«Аллаһ елшісі (оған Аллаһтың салауаты мен сәлемі болсын) (адамдарға өзіне келген мал-мүліктен) үлес бөліп берді. Сонда бір кісі: «Мен мына үлеспен Аллаһтың дидарын қаламаймын», – деді. Пайғамбарға (оған Аллаһтың салауаты мен сәлемі болсын) келіп, оны айтқан едім, оның жүзінен ашудың нышанын байқадым. Сосын ол (оған Аллаһтың салауаты мен сәлемі болсын): «Аллаһ Мұсаны рақымына бөлесін! Ол бұдан да көп азар берілгенде де сабыр қылған», – деді», – деп жеткізген (Имам әл-Бұхари және Имам Муслим риуаят еткен).

Мұса мен Һарунның қиссасы осылай аяғына жетті. Оларға Аллаһтың сәлемі болсын!

Мұсаның (оған Аллаһтың сәлемі болсын) қиссасынан алынар өнеге-ғибраттар

1. Шуғайбтың қызының «Әкетайым! Оны жалдап ал! Расында, жалданған адамдардың ең жақсысы – күштісі әрі сенімдісі» деген сөзінен ұғарымыз: әлбетте, кез келген жұмыскерден талап етілер нәрсе – қабілет пен сенімділік.

2. Перғауын адамдарынан сенімін жасырып жүрген бір мүмін кісінің айтқан сөздерінен алынар өнеге: залым патшаның алдында өміріне қауіп төніп тұрса да, шындықты айту жиһадтың ең жақсы көрінісі.

Пайғамбарымыз (оған Аллаһтың салауаты мен сәлемі болсын): «Жиһадтың ең жақсы көрінісі – залым патшаның алдында әділ сөз айту», – деген (Имам Ахмад риуаят еткен).

3. Аллаһ тағаланың «Үйлеріңді құбыла қылып, намаз оқыңдар» деген сөзі:

«Сабырлық және намазбен жәрдем тілеңдер» дегені сияқты.

Қандай қиын жағдай болса да, мұсылман адам сабырлық сақтап, намаз арқылы Аллаһтан жәрдем тілеуі керек.

4. Мұса еліне қайтқанда қауымының бұзауға табынғандарына ашуланғанынан алар өнеге: Жаратушыға ортақ қосылып жатқан жағдайда, мұсылман адамға үндемей тұруға болмайды. Ол нәрсеге ашуланып, ширктен қайтару керек. Сол сияқты Пайғамбарымыз (оған Аллаһтың салауаты мен сәлемі болсын) дүние тіршілігі мәселесінде біреу оған дөрекілік көрсетсе, ашуланбай, үндемей тұратын. Ал дін мәселесіне келгенде бір қайшылық байқаса, ашуланғаннан жүздері қызарып кететін.

5. Мұсаның бұзау мүсінін майдалап, бөлшектеп сындыруынан алар өнеге: мұсылман адам шамасы келсе, ширкке себеп болып жатқан нәрсенің көзін жоюы керек.

6. Мұсаның Қыдырға: «Аллаһ қаласа, мені сабырлы табасың. Сондай-ақ саған ешбір істе қарсы келмеймін», – деген сөзінен алынар ғибрат: Мұса пайғамбардың Қыдырдың алдындағы кішіпейілділігі. Мұсаның дәрежесі Қыдырдан жоғары екендігі белгілі. Соған қарамастан оның осыншалықты кішіпейілдігі пайғамбарлардың ілім алудағы әдебін айғақтап тұр. Өйткені тәкаппарлық орын алған жағдайда ілім келмейді.

7. Мұса мен Қыдыр арасында болған жайттарды баян ететін аяттардан аңғарарымыз, ізгі, мүмін ата-аналардың салауаттылығына Аллаһ тағала Өзі тікелей араласып отыр. Оларға рақымсыз ұлдың орнына ізгі перзент сыйлады, балаларына арналған қазынаның сақталуын кепілдігіне алды. Демек, Аллаһ тағала ізгі ата-ананың шарапатын перзенттеріне тек көздері тірісінде ғана емес, көз жұмған соң да тигізеді екен.

8. Қыдыр иелік еткен бұл ілім – оған Аллаһ тағала дарытқан ғайып ілім. Оның қазіргі сопылардың айтып жүрген ілімімен үш қайнаса сорпасы қосылмайды. Өйткені ғайып ілімі тек пайғамбарларға ғана Аллаһ тағала тарабынан беріледі.