Сипас, ба онон мефармуданд: «Бегумон, Иброҳими халил (а) ба василаи ин калимоти томмаи Худованд барои ду фар­зандаш Исмоил ва Исҳоқ дуо мекард ва ононро ба Ӯ ме­супурд».

Дар ривоят омадааст, ки Асмо духтари Умайш назди Расули Худо (с) омаду гуфт: “Эй Расули Худо! Фарзандони Ҷаъфар мавриди чашми бад қарор мегиранд, оё барои онон бо­зубанд бинависам? Он ҳазрат (с) фармуданд: «Оре, бинавис, зеро агар чизе мебуд, ки бар қазову қадар пешӣ гирад, чашми бад бар он пешӣ мегирифт».[18]

Дар ривояти дигар омадааст: “Расули Худо (с) вориди манзили Уммисалама шуданд ва диданд дар хонаи ӯ кӯдаке гиря мекунад. Афроди ҳозири дар он ҷо гуфтанд: “Ин кӯдак мавриди чашми бад воқеъ шудааст”. Расули Худо (с) фар­му­данд: «Чаро таъвизи чашмзахм барои ӯ наменависед?».[19]

Ривоят шуда, ки Оиша (р) гуфтааст: “Пайғамбар (с) во­рид шуданд ва садои кӯдакеро шуниданд, ки гиря мекунад, фармуданд: «Чӣ чиз боис шуда, ки ин кӯдак гиря кунад? Чаро барои ӯ таъвиз нанавиштед».[20]

Мегӯянд Амр ибни Ос (р) муаввизоту руқяҳое мена­вишт ва онҳоро дар зери болишти кӯдак мегузошт. Албатта бояд донист, ки чунин равише барои маҳфуз нигоҳ доштани кӯ­дак аз бемориҳову газандҳо фақат мӯъминони содиқ ба он бовар доранд, ки ин равиш мунҳасир ба фардро аз Пайғам­бари худ дида ё шунидаанд.

Муҳимтарин муолиҷаҳои асосӣ

аз дидгоҳи Пайғамбар (с)

Агар пурсиданд, вақте кӯдак бемор шавад, оё роҳи ило­ҷи он аз дидгоҳи Пайғамбари Ислом (с) чист? Дар ҷавоб бо­яд гуфт, “дастуроти набавӣ дар ин робита иборатанд аз:

1. Бояд кӯдаки беморро фавран ба назди табиб бурд

Шакке дар ин нест, ки вақте кӯдак бемор шавад, бояд қабл аз ҳар чиз ӯро бардошта, ба назди табиби мутахассис бурд. Чун кӯдакро фавран ба табиб расонидан дар беҳбудии ӯ нақши босазоеро дорад, ҳатто аз ҳар роҳи дигаре дар беҳ­будияш таъсиррасон мебошад. Аммо мутаассифона, сабаби бисёре аз бемориҳо ва идомаёбии онҳо ҳамон саҳлангориву бетаваҷҷӯҳии падарону модарон аст дар ин ки ба маҳзи бе­мор шудани кӯдак фавран ӯро ба назди пизишки мутахассис намебаранд, (балки аз роҳҳои дигар ба муолиҷаву табобати ӯ мепардозанд) дар сурате ки Пайғамбари акрам (с) ба мо таъкид менамоянд, ки дар муолиҷа намудани кӯдаки бемор шитоб кунем ва фавран ӯро ба назди табиби мутахассис би­расонем. Чунончи аз ҳазрати Оиша (р) ривоят шуда, ки гуфт: “Усома пешпо хӯрду афтод ва сараш ба дар хӯрду пе­шонияш захмӣ шуд ва аз он хун ҷорӣ гардид. Пайғамбар (с) ба Оиша (р) фармуданд: «Хуни ӯро пок кун». Аммо Оиша он­ро нопок донисту пок накард. Дар натиҷа, худи Пайғамбар (с) хунро аз чеҳраву даҳони ӯ ба хубӣ пок карда, фармуданд: «Агар ба ҷои Усома духтарбаччае ҳам мебуд, ӯро пок ме­кар­дам ва либос мепӯшондамаш ва нафақаву хароҷоташро таъ­мин менамудам».[21]

Воқидӣ ва Ибни Асокир аз Ато ибни Ясор ривоят кар­даанд, ки Усома ибни Зайд вақте аввалин бор вориди Ма­дина шуд, ба бемории обила (ҷударӣ) гирифтор шуд ва дар он ҳангом кӯдак буду оби бинияш бар рӯи даҳону лабҳояш ҷорӣ мешуд. Ҳазрати Оиша (р) аз ӯ дурӣ мекард ва танаф­фур ме­кард. Расули Худо (с) омаданду ба шустани рӯву бӯ­сидани ӯ шурӯъ карданд. Оиша (р) мегӯяд: “Қасам ба Худо, аз он баъд ҳаргиз ӯро аз худ дур намекардам”.[22]

Оре, Расули Худо (р) ҳамчунонки рӯи Усомаро мешус­танду ӯро мебӯсиданд, соири кӯдаконро низ бо ду дасти му­бораки худ муолиҷа ва табобат мекарданд ва аз онон дурӣ намекарданд...

2. Аёдат аз кӯдаки бемор ба хотири тақвияти

рӯҳияи ӯ

Равшан аст, ки аёдат аз кӯдаки бемор дарвоқеъ як навъ муолиҷаи равонӣ барои кӯдаки бемор ба ҳисоб меояд, зеро вақте кӯдак мебинад, афроди бузургу атрофиёнаш ба дида­ни ӯ омадаанд, бидуни тардид дар баробари беморияш тақ­вияти рӯҳӣ пайдо мекунад ва оҳиста-оҳиста шурӯъ ба ҳара­кат кардану сухан гуфтан бо меҳмонон менамояд. Ва агар он маҷлис ва ин беморбиниву ҷамъшавӣ ҳамроҳ бо зикри Худову дуои хайр барои кӯдак бошад, бидуни шак хайру баракати бисёр дорад ва нур болои нур мешавад. Ин гуна муолиҷа барои кӯдакон дарвоқеъ як равиши хосси Пайғам­бар (с) буд. Чунонки аз Анас (р) ривоят шуда, ки гуфтааст: “Кӯдаки навҷавони яҳудӣ ба Пайғамбари акрам (с) хидмат мекард. Боре он кӯдак бемор шуд ва Пайғамбари акрам (с) ба аёдати ӯ рафта, бар болинаш нишастанд ва ба ӯ гуфтанд: «Мусалмон шав». Он писар ба падараш, ки дар канори ӯ ни­шаста буд, нигоҳ кард ва падараш низ гуфт: “Эй писарам, аз Абулқосим Муҳаммад (с) итоат кун!” Пас, он писар мусал­мон шуд, сипас Пайғамбар (с) аз он ҷо рафтанд, дар ҳоле ки мефармуданд: «Ҳамду сипос Худоеро, ки он писарро (ба васи­лаи ман) аз оташи дӯзах наҷот дод».[23]

Ҳамчунин Пайғамбари акрам (с) ба аёдати кӯдакони мусалмон ва ғайримусалмон мерафтанд. Бар ин кор бисёр ҳарису алоқаманд буданд ва ин амал фақат ба хотири иноя­ту таваҷҷӯҳи хоссе буд, ки он ҳазрат (с) нисбат ба кӯдакон доштанд.

3. Табобат ба василаи доруву давоҳои моеъ

Дар ривоят омадааст, ки Уммиқайс духтари Миҳсан, хо­ҳари Укоша гуфтааст: “Писарам бар асари чирки гулӯяш ду­чори дарди гулӯи шадид шуда буд, ба гунае ки наметавонист хӯрок бихӯрад. Ман лавзаҳои ӯро бо даст боз мекардам ва гу­лӯяшро мефишурдам, то ин ки рӯзе ӯро назди Пайғамбар (с) бурдам ва он ҳазрат (с) ӯро дар оғӯши худ шинонданд ва кӯ­дак рӯи либосашон бавл кард. Он ҳазрат (с) об хоста, рӯи бавли ӯ пошиданд ва баъд фармуданд: «Бар чӣ асосе бо боз кардани лавзаҳову фишурдани гулӯи фарзандонатон (бо ин равиши зишт) ононро табобат мекунед? (Чунин накунед, балки:) Бар шумо лозим аст, ки гулӯи ононро бо доруи нарму мулоими ҳиндӣ табобат намоед, зеро ин дору ҳафт дардро шифо мебахшад, аз ҷумла гулӯдард ва бемории шушро».[24]

Аз Ҷобир (р) ривоят шуда, ки зане писаре дошт, лавза­ҳояш (гулӯзиндонак) чирку варам карда буданд, ӯро пеши Пайғамбар (с) оварду гуфт: “Мехоҳам варами лавзаҳояшро бишикофам”. Он ҳазрат (с) фармуданд: «Варами гулӯи фар­зандонатонро аз тариқи дору бихушконеду табобат кунед, ба ин сурат, ки доруи ҳиндиро бардоред ва онро дар гулӯи фар­занди худ бичаконед, ба ин васила ӯро табобат намоед».[25]

Боз аз Ҷобир (р) ривоят шуда, ки гуфтааст: Кӯдакеро назди уммулмӯъминин Оиша (р) оварда буданд, ки аз ду сӯро­хи биниаш хун мечакид. Расули Худо (с) ворид шуда фарму­данд: «Ин кӯдакро чӣ шудааст?». Оиша (р) гуфт: Лазаҳояш варам намуда, дарди гулӯ дорад. Ҳазрат (с) фармуданд: «Вой бар шумо эй ҷамоати занон! Фарзандони худро макушед ва ҳар зане, ки фарзандаш дучори дарди гулӯ ва ё сардард шуд, бояд ӯро ба василаи қисти ҳиндӣ (навъе дор мудово кунад (ва онро дар гулӯву сӯрохи биниаш бичаконад)».[26] Ҷобир (р) мегӯяд: “Пайғамбар (с) ба Оиша (р) дастур доданд, ки он кӯдакро табобат ку­над, пас ӯ он кӯдакро мудово намуд ва шифо ёфт”.

Дар ривояти Аҳмад бо санади саҳеҳ омадааст, ки Пай­ғамбар (с) фармуданд: «Қисти ҳиндиро баргир ва онро бо об омехта кун, сипас дар гулӯву бинии ӯ бирез».[27]

4. Табобат ба василаи хунгирӣ ва доруи мусҳил

Икрима гуфтааст “Ибни Аббос (р) се хидматгори ҳиҷо­матгар дошт, ки ду нафар аз онон дигаронро ба василаи ҳи­ҷомат дармон мекарданд ва аз ин тариқ касби даромад мена­муданд. Дигаре низ Ибни Аббос ва хонаводаашро ҳиҷомат ме­кард”. Ибни Аббос мегӯяд: “Пайғамбар (с) фармуданд: «Бан­даи ҳиҷоматгар хуб бандае аст, хуни (фосид ва зёдатиро) аз бадани ашхос берун меоварад ва аз байн мебарад, рагҳоро бо­зу пуштро сабук месозад ва тирагии чашмро аз байн бурда, онро равшану бино менамояд».[28]

Бояд донист, ки беҳтарин рӯзҳо барои ҳиҷомат гириф­тан рӯзи ҳабдаҳ, нуздаҳ ва бистуякуми моҳ мебошанд. Ома­дааст, ки Пайғамбар (с) фармуданд: «Беҳтарин чизе, ки ба василаи он бемориҳоро муолиҷаву мудово мекунед, доруе аст, ки бо чаконидани он дар бинӣ масраф мешавад, доруе ки дар даҳон рехта ва аз он тариқ ба кор бурда мешавад. Равиши ҳиҷомат ҳамчунин пиёдаравӣ(ба таври куллӣ барои бисёре аз бемориҳову норасоиҳои дохилӣ) муфид мебошад».[29]

Дар ривояте омадааст, ки Оиша (р) аз Расули Худо (с) иҷозат хост, ки ҳиҷомат кунад. Расули Худо (с) низ ба Абӯ­таййиба, ки бародари разоии ҳазрати Оиша (р) буд ва бино­бар қавле ба синни булуғ нарасида буд, дастур доданд ҳи­ҷомати ӯро бигирад.[30]

5. Табобат ба василаи дуои хайр

Ҳамид ибни Қайси Маккӣ гуфтааст: “Ду писари Ҷаъфар ибни Абутолибро назди Расули Худо (с) бурданд. Он ҳазрат (с) ба дояву сарпарасти онон фармуданд: «Чист, ки ононро заифу лоғар мебинам?». Дояе, ки эшонро парвариш менамуд, гуфт: “Эй Расули Худо (с)! Ин ду писар зуд мавриди чашми бад қарор мегиранд, оё ишколе надорад ва бо раъйи шумо му­вофиқ мебошад, ки барои эшон дуои захми чашм бинависам? Пайғамбари акрам (с) фармуданд: «Барои онон захми чашм бинависед, шакке нест, ки агар чизе бар муқаддар сабқат ме­гирифт, ҳатман чашм бар он пешӣ мегирифт».[31]

Ибни Аббос (р) гуфтааст: “Зане фарзанди худро пеши Пайғамбари акрам (с) оварду гуфт: “Эй Расули Худо (с)! Писарам дучори як навъ ҷунун шудааст. Махсусан ҳангоме ки сари дастурхони таом менишинем, чунон ҳолате ба ӯ даст медиҳад ва ғӯрокро бар сари мо рехта, онро табоҳ ме­кунад ва аз байн мебарад”. Пайғамбари акрам (с) даст бар синаву шиками ӯ кашиданду барояш дуои хайр карданд. Дар натиҷа қай кард ва он чӣ дар шикамаш буд ба монанди санги сиёҳ берун рехт ва шифо ёфт”.[32]

Соиб ибни Язид (р) гуфтааст: “Холаам маро назди Расу­ли Худо (с) бурду гуфт: “Эй Расули Худо (с)! Ин хоҳарзо­да­амро сараш дард мекунад”. Расули Худо (с) даст бар сари ман кашиданду бароям дуои хайр карданд”.[33]

Ҷуъайд (р) гуфтааст: “Соиб ибни Язид (р)-ро дидам, ки синнаш ба наваду чор расида буд ва ҳанӯз пӯсту бадани муно­сибу мӯътадил дошт ва мегуфт: “Бадану гӯшу чашми соли­ме, ки дорам, аз натиҷаи дуои хайри Расули Худо (с) аст, ки барои ман карданд”.

Дар ривоят омадааст, ки шахсе ба номи Алвозеъ писаре ва бинобар қавле, хоҳарзодаи девона дошт ва ӯро назди Расули Худо (с) бурд. Вақте ки дар Мадина ба хидмати Ра­сули Худо (с) расид гуфт: “Эй Расули Худо (с)! Ин писарам (ё бинобар қавле хоҳарзодаам), ки ҳамроҳи худ овардаам, девона аст. Ӯро ба хидмати Шумо овардаам, то дар пешгоҳи Худованди ғолибу тавоно барои ӯ дуои хайр кунед, ки беҳбудӣ ёбад”. Он ҳазрат (с) фармуданд: «Ӯро биёр». Ман низ раф­там ва ӯро аз болои шутур поён овардам, либоси сафарро аз танаш берун кардам, ду либоси хубу покиза бар ӯ пӯшондам, дасташро гиритфам, то ин ки ба хидмати Расули Худо (с) расидам, фармуданд: «Ӯро ба ман наздиктар гардон ва пуш­ташро ба тарафи ман қарор деҳ». Сипас либосашро ҷамъ кар­да, боло бурданд ва ба оромӣ ба зарба задану даст молидан бар пушти ӯ шурӯъ карданд ва мефармуданд: «Ухруҷ адувал­лоҳ... Ухруҷ адуваллоҳ...» Он кӯдак ба монанди шахси солим менигарист ва он нигоҳи қаблиро надошт. Сипас, Расули Ху­до (с) ӯро болои дасти худ шинониданд ва даст бар сару рӯ­яш молида, барояш дуо карданд, беҳбудӣ ёфт. Баъд аз он ки Расули Худо (с) барои ӯ дуо карданд, дар миёни ҳамсолони худ касе бар ӯ фазлу бартарӣ намеёфт”.[34]

Дар поёни ин қисмати панҷум баъзе аз дуоҳои мустаҳаб­ро ба умеди шинохтан ва дар ҳолати пеш омадани зарурат ба кор бурдани онҳо барои хонандагони мӯҳтарам баён мекунем,:

Ибни Аббос (р) гуфтааст: “Пайғамбари акрам (с) дуои таб ва соири дардҳоро ба дигарон меомӯхтанд,[35] аз он ҷумла: «Бисмиллоҳил кабир аъузу биллоҳил азим мин ъирқи наъъор ва мин шарри ҳаррин-нор. --Ба номи Худованди бузург, паноҳ ме­барам ба Худои азимуш-шаън аз фаврон кардани хун аз раг ва аз шарри ҳарорати ношӣ аз ихтилоли узви бемор».

Дар ривоят омадааст, ки Оиша (р) гуфт: “Ҳар гоҳ иддае аз мардум ба назди Пайғамбар (с) меомаданд, аз дарди чизе, ё аз нороҳатии чирк ва ё захме шикоят ва бетобӣ мекарданд, он ҳазрат ба унвони табобат кардан ангушти худро тар ме­карданду рӯи замин мегузориданд ва баъд баланд мекарданду бар маҳалли дард кашида мефармуданд: «Ба номи Худованд! Хоки замини мо бо оби даҳони иддае аз мо бо изни Худованд ба афроди бемори мо шифову беҳбудӣ мебахшад».[36]

Дар ривояте омадааст, ки ҳар гоҳ Пайғамбари акрам (с) назди беморе мерафтанд ва ё бемореро пеши Ҳазрат (с) мео­варданд, мефармуданд: «Азҳибил баъса Раббан-нос, ишфи анта-ш-шофӣ, ло шифоа илло шифоука шифоан ло юғодиру суқман.--Эй Парвардигори инсонҳо! Ранҷу аламро бартараф кун, ба беморон шифову беҳбудӣ ато бифармо, ба ростӣ тан­ҳо Туӣ шифодиҳанда, ҳеҷ шифое ҷуз шифои Ту нест, шифое ато бифармо, ки шомили ҳамаи беморон шавад ва ҳатто як нафар беморро тарк накунад».[37]

Уммулмӯъминин Оиша (р) гуфтааст: “Вақте Пайғамбар (с)-ро таб мегирифту бемор мешуданд, ду сураи «Қул аъузу бираббил-фалақ» ва «Қул аъузу бираббин-нос»-ро мехонданд, баъд дасти хешро ҳамроҳ бо пуф кардан бар худ мекашиданд. Вақте дар беморие, ки бо он беморӣ он ҳазрат (с) вафот карданд, дардашон шиддат гирифт, ман он ду сураро бар он ҳазрат (с) мехондам ва дасти росташонро бар баданашон мекашидам, ба умеди баракати бештар”.[38]

Дар поён дуоеро, ки Ҷибриил (а) барои Пайғамбари ак­рам (с) хонд, баён мекунем: Ҷибриил (а) назди Пайғамбар (с) омад ва гуфт: “Эй Муҳаммад! Оё бемор ва нороҳат ҳас­тӣ?” Он ҳазрат (с) фармуданд: «Оре, нороҳатам ва дард до­рам». Ҷибриил (а) гуфт: “Туро ба Худо паноҳ медиҳам, то аз ҳар чизе, ки ба ту азияту осеб мерасонад, маҳфуз бидорад ва туро аз шарри ҳар касе ва ё аз чашми бад дур бидорад. Ху­дованд ба василаи зикри номи Худ ба ту шифо ато бифар­мо­яд. (Чун фақат ӯст холиқи ҳар чиз ва қодир ба пешгирӣ аз ҳар зарару зиёне)”.[39]

Оре, ба ҳамин хотир аст, ки Ибни Аббос (р) гуфтааст: “Расули Худо (с) бар хондани ду сураи «Қул аъузу бирабби-л-фалақ» ва «Қул аъузу бирабби-н-нос» таъкид фармуда­анд”. Чунончи дар ривояте омадааст, ки Расули Худо (с) фар­му­данд: «Ҳар кӯдаке, ки ба дунё меояд (шайтони васвасагар) бар қалби ӯ васваса меандозад, пас агар номи Худо бурда ша­вад (шайтон) шикаст мехӯрад ва агар аз номи Худо ғофил монад, шайтон ӯро васваса мекунад. Ин ҳамон мафҳуми фар­мудаи Худованд аст, ки мефармояд: «Аз шарри васвасагаре, ки вопас меравад ва шикаст мехӯрад».[40]

6. Овезон кардани ҳар чизе бар кӯдак, ба ҷуз мафоҳими Қуръон ва аҳодиси набавӣ ҳаром аст

Дар поёни ин фасл лозим аст ин нуктаро ёдоварӣ намо­ем, ки овезон кардани ҳар чизе бар андоми кӯдак ба унвони ҳофизу нигоҳдорандаи ӯ ва дар гулӯву банди дасти ӯ мӯҳраи чашмӣ бастан ба ин эътиқод, ки он кӯдакро аз чашми баду аз ҳар навъ зарар ҳифз мекунад, ҳаром мебошад ва аз ҷум­лаи корҳое аст, ки афроди ноогоҳ ҳамчун аҳкоми шариати Ислом онро анҷом медиҳанд! Бояд донист, ки ин кор ҷузъи аъмоле аст, ки агар баъд аз гӯшзад намудан ва баёни табо­ҳии он ба анҷомдиҳандаи онҳо боз бар ин амали худ исрор варзад, Расули Худо (с) онҳоро ширк донистаанд ва бояд пеши онро гирифт.

Аз Амр ибни Ҳорис (р) ривоят шуда, ки Букайр ба ӯ гуфта, ки модараш бародари ӯро ба номи Махрама назди уммулмӯъминин Оиша (р) фиристод, то ин ки захми ӯро, ки ғолибан кӯдакон ба он мубтало мешаванд, табобат кунад. Баъд аз ин ки Оиша (р) ӯро табобат кард ва аз он фориғ шуд, ногаҳон дар пои Махрама ду халхоли (ҳалқаи филизӣ, ки занон дар банди по кунанд) тоза дид. Оиша (р) гуфт: “Оё гумон бурдед, ки ин ду халхол чизеро, ки Худованд муқаддар фармудааст, аз ӯ дафъ менамояд? Агар ман қаблан онҳоро медидам, ҳаргиз захми ӯро табобат намекардам ва даст ба он намезадам, чаро ки ба ҷони худам қасам, халхоли нуқрагин аз ин ду поктару беҳтар мебошад”.[41]

Оре, ба ҳамин хотир аст, ки Расули Худо (с) мусалмо­нонро аз аъмоли ҷоҳилият ва боварҳои онҳо ба василаи ове­зон кардани чизҳое бар синаи кӯдакон, аз тарси ҳасад вар­зидани ҳосидон, сахт барҳазар дошта, аз ин гуна аъмоли ху­рофотӣ манъ кардаанд. Бинобар ин, мо бояд ба раҳнамо­и­ҳои инсонсози Расули Худо (с) гӯш кунем ва бо тамоми ву­ҷуд аз онҳо пайравӣ намоем ва аз ҳар навъ бидъати саййиа худдорӣ кунем.

Абдурраззоқ дар «Мусаннаф»-и худ аз Абуқалоба нақл намудааст, ки гуфта: “Расули Худо (с) гарданбандеро, ки ба­рои дафъи чашми бад бар гардани Фазл ибни Аббос (р) баста буданд, бардошта, нагузоштанд бар гарданаш баста шавад”.[42]