តម្រូវការនៃការជឿលើថ្ងៃបរលោក (៨) ជំនឿលើការសាកល្បងក្នុងផ្នូរ ព្រមទាំងទណ្ឌកម្ម និងភាពសុខសាន្តនៅក្នុងនោះ
الخطبة الأولى
إنَّ الْحَمْدَ لِلَّهِ، نَحْمَدُهُ وَنَسْتَعِينُهُ وَنَسْتَغْفِرُهُ، وَنَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ شُرُورِ أَنْفُسِنَا وَمِنْ سَيِّئَاتِ أَعْمَالِنَا، مَنْ يَهْدِهِ اللَّهُ فَلَا مُضِلَّ لَهُ، وَمَنْ يُضْلِلْ فَلَا هَادِيَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنْ لَا إلـٰه إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ.
ﵟيَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱتَّقُواْ ٱللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِۦ وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنتُم مُّسۡلِمُونَ ١٠٢ﵞ
ﵟيَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ ٱتَّقُواْ رَبَّكُمُ ٱلَّذِي خَلَقَكُم مِّن نَّفۡسٖ وَٰحِدَةٖ وَخَلَقَ مِنۡهَا زَوۡجَهَا وَبَثَّ مِنۡهُمَا رِجَالٗا كَثِيرٗا وَنِسَآءٗۚ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ ٱلَّذِي تَسَآءَلُونَ بِهِۦ وَٱلۡأَرۡحَامَۚ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلَيۡكُمۡ رَقِيبٗا ١ ﵞ
ﵟيَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱتَّقُواْ ٱللَّهَ وَقُولُواْ قَوۡلٗا سَدِيدٗا ٧٠ يُصۡلِحۡ لَكُمۡ أَعۡمَٰلَكُمۡ وَيَغۡفِرۡ لَكُمۡ ذُنُوبَكُمۡۗ وَمَن يُطِعِ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ فَقَدۡ فَازَ فَوۡزًا عَظِيمًا ٧١ﵞ
أَمَّا بَعْدُ، فَإِنَّ خَيْرَ الْكَلَامِ كَلَامُ اللهِ، وَخَيْرَ الْهَدْيِ هَدْيُ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، وَشَرَّ الْأُمُورِ مُحْدَثَاتُهَا، وَكُلَّ مُحْدَثَةٍ بِدْعَةٌ، وَكُلَّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ، وَكُلَّ ضَلَالَةٍ فِي النَّارِ.
ឱបងប្អូនអ្នកមានជំនឿទាំងឡាយ! យើងបាននិយាយក្នុងខុតបះទាំងប្រាំពីរមុនអំពីលក្ខខណ្ឌមួយចំនួននៃការជឿលើថ្ងៃបរលោក ដូចជាការជឿលើការផ្លុំត្រែ ការភ័យខ្លាចនៃថ្ងៃបរលោក ការប្រោសឲ្យរស់ឡើងវិញនៃសត្វលោក ការប្រមូលផ្តុំមនុស្សទៅកាន់ទីវាលម៉ះស្ហារ ការតបស្នង និងការជំនុំជម្រះ ពរជ័យនៃឋានសួគ៌ លក្ខណៈនៃនរក និងទិដ្ឋភាពមួយចំនួននៃថ្ងៃបរលោក បន្ទាប់មកអំពីប្រភេទនៃស្ហាហ្វាអះនៅថ្ងៃបរលោក។ និងក្នុងខុតបះនេះយើងនឹងនិយាយដោយការអនុញ្ញាតពីអល់ឡោះអំពីអ្វីដែលទាក់ទងនឹងការជឿលើថ្ងៃបរលោក គឺការជឿលើការសាកល្បងក្នុងផ្នូរ ទារុណកម្មក្នុងផ្នូរ និងសុភមង្គលក្នុងផ្នូរ។
ឱខ្ញុំបម្រើរបស់អល់ឡោះ! ពាក្យថាហ្វីតណាស់គឺជាការសាកសួរ និងការសាកល្បង។ ហើយអ្វីដែលចង់សំដៅទៅលើ «ការសាកល្បងនៅក្នុងផ្នូរ» គឺការសួរដេញដោលសពបន្ទាប់ពីគេបានបញ្ចុះរួច អំពីម្ចាស់របស់គេ អំពីសាសនារបស់គេ និងអំពីព្យាការីរបស់គេ។ ប្រសិនបើសពនោះជាមនុស្សល្អ(អ្នកសាងអំពើល្អ) អល់ឡោះនឹងធ្វើឱ្យគេមានជំហររឹងមាំនៅពេលសាកសួរ ដូច្នេះគេនឹងត្រូវបានផ្តល់ការចង្អុលបង្ហាញឱ្យឆ្លើយបានត្រឹមត្រូវ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគេជាមនុស្សអាក្រក់ គេនឹងមិនត្រូវបានផ្តល់ការចង្អុលបង្ហាញឱ្យឆ្លើយបានឡើយ រួចហើយគេនឹងត្រូវបានធ្វើទារុណកម្ម - សូមអល់ឡោះការពារពួកយើងពីវា។
ហើយមានហាឌីសបីដែលបញ្ជាក់ពីការសាកសួរអ្នកស្លាប់នៅក្នុងផ្នូវ៖
ទីមួយ: អ្វីដែលបានរាយការណ៍ដោយអាល់ប៊ូខរី ពីកាតាដះ ពីអាណាស ប៊ិន ម៉ាលិក ◙ ថាពិតណាស់អ្នកនាំសាររបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖
> إِنَّ الْعَبْدَ إِذَا وُضِعَ فِي قَبْرِهِ وَتَوَلَّى عَنْهُ أَصْحَابُهُ، وَإِنَّهُ لَيَسْمَعُ قَرْعَ نِعَالِهِمْ، أَتَاهُ مَلَكَانِ فَيُقْعِدَانِهِ فَيَقُولَانِ: مَا كُنْتَ تَقُولُ فِي هَذَا الرَّجُلِ - لِمُحَمَّدٍ ﷺ <
«ពិតណាស់ខ្ញុំបម្រើ(មនុស្ស)នៅពេលដែលគេត្រូវបានដាក់ក្នុងផ្នូររបស់គេ ហើយមិត្តភក្តិរបស់គេបានចាកចេញពីគេទៅ គេនៅតែឮសូរស្បែកជើងរបស់ពួកគេ ម៉ាឡាអ៊ីកាត់ពីរនាក់នឹងមករកគេ រួចឱ្យគេអង្គុយ ហើយសួរគេថា: តើអ្នកធ្លាប់និយាយអ្វីខ្លះអំពីបុរសម្នាក់នេះគឺមូហាំម៉ាត់?" ﷺ »
ចំពោះអ្នកមានជំនឿគេនឹងឆ្លើយថា៖ ខ្ញុំសូមធ្វើសាក្សីថាពិតណាស់គាត់គឺជាខ្ញុំបម្រើ និងជាអ្នកនាំសាររបស់អល់ឡោះ។ គេនឹងត្រូវបានប្រាប់ថា៖ ចូរមើលកន្លែងរបស់អ្នកក្នុងនរកចុះ អល់ឡោះបានប្តូរវាដោយកន្លែងមួយក្នុងឋានសួគ៌វិញ ហើយគេនឹងឃើញទាំងពីរកន្លែងនោះ។
ចំណែកអ្នកពុតត្បុតនិងអ្នកបដិសេធវិញ គេនឹងត្រូវបានសួរថា៖ តើអ្នកធ្លាប់និយាយអ្វីខ្លះអំពីបុរសម្នាក់នេះ? គេនឹងឆ្លើយថា៖ ខ្ញុំមិនដឹងទេ ខ្ញុំគ្រាន់តែនិយាយតាមអ្វីដែលមនុស្សនិយាយប៉ុណ្ណោះ។ គេនឹងត្រូវបានប្រាប់ថា៖ អ្នកមិនបានដឹង និងមិនបានរៀន? ហើយគេនឹងត្រូវវាយដោយញញួរដែកមួយដំបង គេនឹងស្រែកមួយទំហឹង ដែលអ្វីៗនៅក្បែរនោះអាចស្តាប់ឮ លើកលែងតែមនុស្សនិងជិនប៉ុណ្ណោះ។ [រាយការណ៍ដោយអាល់ពូខរ៉ីលេខ១៣៧៤][
និងក្នុងចំណោមភស្តុតាងដែលបញ្ជាក់ពីការសាកសួរអ្នកស្លាប់ក្នុងផ្នូរ គឺហាឌីសរបស់អាល់បារ៉អ៍ ប៊ិន អាហ្សិប ◙ បានរៀបរាប់ថា ម៉ាឡាអ៊ីកាត់ពីរនាក់នឹងមកជួបអ្នកមានជំនឿបន្ទាប់ពីបញ្ចុះសពរួច រួចឱ្យគេអង្គុយ និងសួរគេថា៖
>مَنْ رَبُّكَ؟<: តើព្រះជាម្ចាស់របស់អ្នកជានរណា?
គេនឹងឆ្លើយថា៖ ព្រះជាម្ចាស់របស់ខ្ញុំគឺអល់ឡោះ។
ពួកគេនឹងសួរទៀតថា៖ >مَا دِيْنُكَ؟< តើសាសនារបស់អ្នកគឺអ្វី?
គេនឹងឆ្លើយថា៖ សាសនារបស់ខ្ញុំគឺអ៊ីស្លាម។
ពួកគេនឹងសួរទៀតថា៖ "مَا هَذَا الرَّجُلُ الَّذِيْ بُعِثَ فِيْكُمْ" : តើបុរសដែលត្រូវបានបញ្ជូនមកក្នុងចំណោមពួកអ្នកនេះជានរណា?
គេនឹងឆ្លើយថា៖ គាត់គឺជាអ្នកនាំសាររបស់អល់ឡោះ ﷺ។
ពួកគេនឹងសួរថា៖ តើអ្នកដឹងដោយរបៀបណា?
គេនឹងឆ្លើយថា៖ ខ្ញុំបានសូត្រគម្ពីររបស់អល់ឡោះ ហើយខ្ញុំបានជឿ និងបញ្ជាក់វា។
នៅពេលនោះនឹងមានសម្លេងប្រកាសពីលើមេឃថា៖ ខ្ញុំបម្រើរបស់យើងបាននិយាយពិត ដូច្នេះចូរក្រាលកម្រាលពីឋានសួគ៌ និងស្លៀកពាក់ឱ្យគេពីឋានសួគ៌ ហើយបើកទ្វារមួយទៅកាន់ឋានសួគ៌សម្រាប់គេ។ ខ្យល់ថ្លើមនិងក្លិនក្រអូបពីឋានសួគ៌នឹងមកដល់គេ ហើយផ្នូររបស់គេនឹងត្រូវពង្រីកឱ្យទូលាយតាមចម្ងាយដែលគេអាចមើលឃើញ។
រួចនឹងមានបុរសម្នាក់មានមុខស្អាត សម្លៀកបំពាក់ស្អាត និងក្លិនក្រអូប មកជួបគេ និងនិយាយថា៖ សូមអបអរសាទរចំពោះអ្វីដែលធ្វើឱ្យអ្នករីករាយ នេះគឺជាថ្ងៃដែលអ្នកត្រូវបានសន្យា។ គេនឹងសួរថា៖ តើអ្នកជានរណា? មុខរបស់អ្នកពិតជាស្អាតដែលនាំមកនូវភាពល្អ។ គេនឹងឆ្លើយថា៖ ខ្ញុំគឺជាអំពើល្អរបស់អ្នក។ គេនឹងនិយាយថា៖ ឱព្រះជាម្ចាស់របស់ខ្ញុំ សូមឱ្យថ្ងៃបរលោកមកដល់ឆាប់ៗ ដើម្បីខ្ញុំអាចត្រឡប់ទៅជួបគ្រួសារនិងទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្ញុំ។
បន្ទាប់មកគាត់បាននិយាយអំពីអ្នកកាហ្វៀរ៖ ម៉ាឡាអ៊ីកាត់ពីរនាក់នឹងមកឱ្យគេអង្គុយ និងសួរគេថា៖ តើព្រះជាម្ចាស់របស់អ្នកជានរណា? គេនឹងឆ្លើយថា៖ "هَاه، هَاه، لا أَدْرِيْ" (ហាស!...ហាស!... ខ្ញុំមិនដឹងទេ)។ ពួកគេនឹងសួរថា៖ តើសាសនារបស់អ្នកគឺអ្វី? គេនឹងឆ្លើយថា៖ អឺ...អឺ... ខ្ញុំមិនដឹងទេ។ ពួកគេនឹងសួរថា៖ តើបុរសដែលត្រូវបានបញ្ជូនមកក្នុងចំណោមពួកអ្នកនេះជានរណា? គេនឹងឆ្លើយថា៖ ហាស!...ហាស!... ខ្ញុំមិនដឹងទេ។
នៅពេលនោះនឹងមានសម្លេងប្រកាសពីលើមេឃថា៖ គេបាននិយាយកុហក ដូច្នេះចូរក្រាលកម្រាលពីនរក និងបើកទ្វារមួយទៅកាន់នរកសម្រាប់គេ។ កម្តៅ និងខ្យល់ក្តៅពីនរកនឹងមកដល់គេ ហើយផ្នូររបស់គេនឹងត្រូវបង្រួមចង្អៀតរហូតដល់ឆ្អឹងជំនីរបស់គេត្រូវគ្នា។ បន្ទាប់មកនឹងមានបុរសម្នាក់មានមុខអាក្រក់ សម្លៀកបំពាក់អាក្រក់ និងក្លិនស្អុយ មកជួបគេ ហើយនិយាយថា៖ សូមទទួលដំណឹងអាក្រក់ដែលធ្វើឱ្យអ្នកមិនសប្បាយចិត្ត នេះគឺជាថ្ងៃដែលអ្នកត្រូវបានសន្យា។ គេនឹងសួរថា៖ តើអ្នកជានរណា? មុខរបស់អ្នកពិតជាអាក្រក់ដែលនាំមកនូវរឿងអាក្រក់។ គេនឹងឆ្លើយថា៖ ខ្ញុំគឺជាអំពើអាក្រក់របស់អ្នក។ គេនឹងនិយាយថា៖ ឱព្រះជាម្ចាស់របស់ខ្ញុំ សូមកុំឱ្យថ្ងៃបរលោកមកដល់។
ឱខ្ញុំបម្រើរបស់អល់ឡោះ!
ភស្តុតាងទីបី ដែលបញ្ជាក់ពីការសាកសួរអ្នកស្លាប់ក្នុងផ្នូរ គឺអ្វីដែល អាល់ប៊ូខរី បានរាយការណ៍ក្នុងសហីហ៍របស់គាត់ ពីអាស់ម៉ាអ ប៊ិនទី អាប៊ីបាការ ពីប្អូនស្រីរបស់នាងគឺអាអ៊ីស្ហះ ▲ ថាណាពី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖
> وَلَقَدْ أُوحِيَ إِلَيَّ أَنَّكُمْ تُفْتَنُونَ فِي الْقُبُورِ مِثْلَ – أَوْ قَرِيبًا مِنْ – فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ، يُؤْتَى أَحَدُكُمْ فَيُقَالُ لَهُ: مَا عِلْمُكَ بِهَذَا الرَّجُلِ؟ فَأَمَّا الْمُؤْمِنُ – أَوِ الْمُوقِنُ – فَيَقُولُ: مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللهِ ﷺ، جَاءَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَالْهُدَى، فَأَجَبْنَا وَآمَنَّا وَاتَّبَعْنَا. فَيُقَالُ لَهُ: نَمْ صَالِحًا، فَقَدْ عَلِمْنَا إِنْ كُنْتَ لَمُوقِنًا.
وَأَمَّا الْمُنَافِقُ أَوِ الْمُرْتَابُ – لَا أَدْرِي أَيَّتُهُمَا قَالَتْ أَسْمَاءُ – فَيَقُولُ: لَا أَدْرِي، سَمِعْتُ النَّاسَ يَقُولُونَ شَيْئًا فَقُلْتُهُ <
«ពិតណាស់ត្រូវបានវ៉ាហីមកកាន់ខ្ញុំថា ពួកអ្នកនឹងត្រូវសាកល្បងក្នុងផ្នូរដូច ឬស្រដៀងនឹងការសាកល្បងរបស់ដាច់ជាល់។ គេនឹងមកជួបម្នាក់ៗក្នុងចំណោមពួកអ្នក ហើយសួរគេថា៖ តើអ្នកដឹងអ្វីខ្លះអំពីបុរសម្នាក់នេះ? ចំពោះអ្នកមានជំនឿ ឬអ្នកដែលមានជំនឿយ៉ាងមុតមាំ គេនឹងឆ្លើយថា៖ គាត់គឺមូហាំម៉ាត់ អ្នកនាំសាររបស់អល់ឡោះ ﷺ គាត់បាននាំមកនូវភស្តុតាងច្បាស់លាស់និងការចង្អុលបង្ហាញ រួចយើងបានឆ្លើយតប មានជំនឿ និងធ្វើតាម។ គេនឹងត្រូវប្រាប់ថា៖ ចូរគេងឱ្យបានសុខស្រួល ពិតណាស់យើងបានដឹងថាអ្នកគឺជាអ្នកដែលមានជំនឿយ៉ាងមុតមាំ។ ចំណែកអ្នកក្បត់ ឬអ្នកដែលមានការសង្ស័យ - (អ្នករាយការណ៍បាននិយាយថា)អាស់ម៉ាអ មិនចាំថាពាក្យមួយណា - គេនឹងឆ្លើយថា៖ ខ្ញុំមិនដឹងទេ ខ្ញុំគ្រាន់តែឮមនុស្សនិយាយអ្វីមួយ រួចខ្ញុំក៏និយាយតាម។»[(រាយការណ៍ដោយអាល់ពូខរ៉ីលេខ១០៥៣]
ហាឌីសទាំងបីនេះបានបញ្ជាក់ថាអ្នកស្លាប់នឹងត្រូវសាកសួរក្នុងផ្នូរ។ អ្នកមានជំនឿនឹងត្រូវអល់ឡោះធ្វើឱ្យមាំមួន ហើយត្រូវបានសម្របសម្រួលឱ្យឆ្លើយបានត្រឹមត្រូវ ដូចដែលអល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖
ﵟيُثَبِّتُ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ بِٱلۡقَوۡلِ ٱلثَّابِتِ فِي ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا وَفِي ٱلۡأٓخِرَةِﵞ ﵝإِبۡرَاهِيم : ﵗﵒﵜ
“អល់ឡោះជាម្ចាស់ទ្រង់ពង្រឹងដល់បណ្តាអ្នកដែលមានជំនឿនឹងពាក្យសម្តីដែលរឹងមាំ(កាលីម៉ះស្ហាហាហ្ទះ)ទាំងនៅក្នុងជីវិតលោកិយ និងនៅថ្ងៃបរលោក។”
រីឯអ្នកបដិសេធនិងអ្នកពុតត្បុត ពួកគេមិនអាចឆ្លើយបានទេ ហើយអល់ឡោះនឹងដាក់ទោសពួកគេតាមអ្វីដែលពួកគេសមនឹងទទួល។
បងប្អូនអ្នកមានជំនឿទាំងឡាយ! រឿងទីពីរដែលទាក់ទងនឹងការជឿលើថ្ងៃបរលោក គឺទារុណកម្មក្នុងផ្នូរនិងសុភមង្គលក្នុងផ្នូរ។ ភស្តុតាងនៃរឿងនេះ គឺហាឌីសពីហ្សៃដ ប៊ិន សាប៊ិត ◙ពីណាពី ﷺ ថា៖
> لَوْلَا أَنْ لَا تَدَافَنُوا لَدَعَوْتُ اللَّهَ أَنْ يُسْمِعَكُمْ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ الَّذِي أَسْمَعُ مِنْهُ <
“ប្រសិនបើមិនមែនព្រោះខ្លាចពួកអ្នកឈប់បញ្ចុះសាកសពឲ្យគ្នា ខ្ញុំពិតជានឹងអង្វរករអល់ឡោះ ឱ្យទ្រង់ធ្វើឱ្យពួកអ្នកបានឮនូវទណ្ឌកម្មក្នុងផ្នូរ ដែលខ្ញុំបានឮនោះ។” បន្ទាប់មកគាត់បានងាកមុខមកនិយាយថា៖ "ចូរសុំការការពារពីអល់ឡោះពីទារុណកម្មនៃនរក។" ពួកគេនិយាយថា៖ យើងសុំការការពារពីអល់ឡោះពីទារុណកម្មនៃនរក។ គាត់និយាយថា៖ "ចូរសុំការការពារពីអល់ឡោះពីទារុណកម្មក្នុងផ្នូរ។" ពួកគេនិយាយថា៖ យើងសុំការការពារពីអល់ឡោះពីទារុណកម្មក្នុងផ្នូរ។ គាត់និយាយថា៖ "ចូរសុំការការពារពីអល់ឡោះពីហ្វិតណះទាំងអ្វីដែលបង្ហាញនិងអ្វីដែលលាក់កំបាំង។" ពួកគេនិយាយថា៖ យើងសុំការការពារពីអល់ឡោះពីហិ្វតនះទាំងអ្វីដែលបង្ហាញនិងអ្វីដែលលាក់កំបាំង។ គាត់និយាយថា៖ "ចូរសុំការការពារពីអល់ឡោះពីហិ្វតនះដាច់ជាល់។" ពួកគេនិយាយថា៖ យើងសុំការការពារពីអល់ឡោះពីហិ្វតណះដាច់ជាល់។ [រាយការណ៍ដោយមុស្លិម លេខ២៨៦៧]
និងពីអាប៊ូហូរ៉ៃរ៉ះ ◙ បាននិយាយថា អ្នកនាំសាររបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍:
> إِذَا تَشَهَّدَ أَحَدُكُمْ فَلْيَسْتَعِذْ بِاللهِ مِنْ أَرْبَعٍ، يَقُولُ: اللهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ جَهَنَّمَ، وَمِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ، وَمِنْ فِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ، وَمِنْ شَرِّ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ <
«នៅពេលដែលនរណាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកអ្នកបានសូត្រតាស្ហះហុត (ក្នុងពេលអង្គុយចុងក្រោយនៃសឡាត) ដូច្នេះចូរគាត់សូមការការពារពីអល់ឡោះពីបួនយ៉ាង ដោយពោលថាៈ “ឱអល់ឡោះ! ពិតប្រាកដណាស់ ទូលបង្គំសូមការការពារពីទ្រង់ពីទណ្ឌកម្មនរកជើហាន់ណាំ ពីទណ្ឌកម្មក្នុងផ្នូរ ពីការសាកល្បងនៃជីវិតនិងមរណៈ និងពីភាពអាក្រក់នៃការសាកល្បងរបស់អាល់-ម៉ាស៊ីហ៍ អាល់-ដាច់ជាល់។» [រាយការណ៍ដោយអាល់ពូខរ៉ី១៣៧៧ និងមុស្លិម ៥៨៨]
ឱខ្ញុំបម្រើរបស់អល់ឡោះ! ទារុណកម្មក្នុងផ្នូរនឹងកើតមានចំពោះក្រុមមនុស្សពីរប្រភេទ គឺអ្នកមានជំនឿដែលប្រព្រឹត្តបាប និងពួកអ្នកកាហ្វៀរ។ ភស្តុតាងសម្រាប់ប្រភេទទីមួយ គឺហាឌីសពីអ៊ិបនូអាប់បាស ¶ បាននិយាយថា៖អ្នកនាំសាររបស់អល់ឡោះ ﷺ បានដើរកាត់ផ្នូរពីរ រួចហើយគាត់បានមានប្រសាសន៍ថា៖
>أَمَا إِنَّهُمَا لَيُعَذَّبَانِ، وَمَا يُعَذَّبَانِ فِي كَبِيرٍ، أَمَّا أَحَدُهُمَا فَكَانَ يَمْشِي بِالنَّمِيمَةِ، وَأَمَّا الآخَرُ فَكَانَ لَا يَسْتَتِرُ مِنْ بَوْلِهِ<
«ពិតប្រាកដណាស់ ពួកគេទាំងពីរកំពុងតែទទួលទារុណកម្ម ហើយពួកគេមិនមែនទទួលទារុណកម្មដោយសារតែរឿងធំដុំ (ក្នុងក្រសែភ្នែករបស់មនុស្ស) នោះទេ។ ម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេ គឺតែងតែដើរនិយាយដើមគេ (ញុះញង់) ហើយម្នាក់ទៀត គឺមិនបានសម្អាតខ្លួនឱ្យបានត្រឹមត្រូវពីទឹកនោមរបស់គេឡើយ»។
ដូច្នេះ ការនិយាយដើមគេ(ញុះញង់) គឺជាអំពើបាបមួយក្នុងចំណោមបាបកម្មធំៗ ហើយដូចគ្នានេះដែរ ការមិនសម្អាតខ្លួនពីទឹកនោម។ អ្នកដែលប្រព្រឹត្តអំពើទាំងពីរនេះ សមនឹងទទួលទារុណកម្មនៅក្នុងផ្នូរទៅតាមកម្រិតនៃបាបកម្មរបស់ពួកគេ ដើម្បីជាការលាងជម្រះបាបសម្រាប់ពួកគេទាំងពីរ។ ហើយដូចគ្នានេះដែរ ចំពោះបាបកម្មដទៃទៀតក្រៅពីបាបកម្មទាំងពីរនេះ គឺគេនឹងទទួលទារុណកម្មនៅក្នុងផ្នូរទៅតាមកម្រិត (នៃបាបកម្មរបស់គេ) ពីព្រោះផ្នូរគឺជាទីកន្លែងនៃការតបស្នង (អំពើ)។
រីឯភស្តុតាងដែលបង្ហាញអំពីទារុណកម្មនៅក្នុងផ្នូរសម្រាប់ពួកដែលគ្មានជំនឿវិញ គឺព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដែលទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖
ﵟوَلَوۡ تَرَىٰٓ إِذِ ٱلظَّٰلِمُونَ فِي غَمَرَٰتِ ٱلۡمَوۡتِ وَٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ بَاسِطُوٓاْ أَيۡدِيهِمۡ أَخۡرِجُوٓاْ أَنفُسَكُمُۖ ٱلۡيَوۡمَ تُجۡزَوۡنَ عَذَابَ ٱلۡهُونِ بِمَا كُنتُمۡ تَقُولُونَ عَلَى ٱللَّهِ غَيۡرَ ٱلۡحَقِّ وَكُنتُمۡ عَنۡ ءَايَٰتِهِۦ تَسۡتَكۡبِرُونَ ٩٣ﵞ ﵝالأَنۡعَام : ﵓﵙﵜ
“ហើយប្រសិនបើអ្នក(ឱអ្នកនាំសារមូហាំម៉ាត់)បានឃើញពួកបំពានទាំងនោះក្នុងពេលដែលពួកគេជិតស្លាប់ ខណៈម៉ាឡាអ៊ីកាត់លូកដៃរបស់ពួកគេទៅកាន់ពួកនោះ(ដើម្បីដកហូតព្រលឹង)។ (ម៉ាឡាអ៊ីកាត់បាននិយាយថា៖) ចូរពួកឯង(ព្រលឹង)ចេញពីខ្លួនមក! នៅថ្ងៃនេះ គេនឹងតបស្នងដល់ពួកអ្នកនូវទណ្ឌកម្មដ៏អាម៉ាស់បំផុតដោយសារតែអ្វីដែលពួកអ្នកធ្លាប់បាននិយាយ(ប្រឌិតកុហក)ទៅលើអល់ឡោះខុសពីការពិត ហើយពួកអ្នកធ្លាប់បានក្អេងក្អាង(មិនជឿ)ចំពោះបណ្តាភស្តុតាងទាំងឡាយរបស់ទ្រង់។”
ពាក្យថា ﴿الْيَوْمَ تُجْزَوْنَ﴾ “នៅថ្ងៃនេះ គេនឹងតបស្នងដល់ពួកអ្នក” គឺជាភស្តុតាងដែលបង្ហាញថា ពួកគេនឹងចាប់ផ្តើមទទួលទារុណកម្មភ្លាមៗ (បន្ទាប់ពីស្លាប់)។
និងអល់ឡោះបានមានបន្ទូលអំពីក្រុមហ្វីរអាវន៍ថា៖
ﵟٱلنَّارُ يُعۡرَضُونَ عَلَيۡهَا غُدُوّٗا وَعَشِيّٗاۚ وَيَوۡمَ تَقُومُ ٱلسَّاعَةُ أَدۡخِلُوٓاْ ءَالَ فِرۡعَوۡنَ أَشَدَّ ٱلۡعَذَابِ ٤٦ﵞ ﵝغَافِر : ﵖﵔﵜ
“(ក្រោយពេលពួកគេស្លាប់)ឋាននរកត្រូវបានគេយកមកបង្ហាញពួកគេទាំងព្រឹកទាំងល្ងាច។ ហើយនៅថ្ងៃបរលោក (មានគេនិយាយថា៖) ចូរពួកអ្នកបញ្ចូលបក្សពួកហ្វៀរអោនទៅក្នុងទណ្ឌកម្មដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតចុះ។”
ពាក្យថា ﴿غُدُوًّا وَعَشِيًّا﴾ (ទាំងព្រឹកទាំងល្ងាច)មានន័យថា (ទារុណកម្មនេះកើតឡើង) មុនពេលថ្ងៃបរលោកមកដល់ ព្រោះបន្ទាប់មកទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖
﴿وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذَابِ﴾
“ហើយនៅថ្ងៃបរលោក (មានគេនិយាយថា៖) ចូរពួកអ្នកបញ្ចូលបក្សពួកហ្វៀរអោនទៅក្នុងទណ្ឌកម្មដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតចុះ។”
ទ្រង់បានបែងចែករវាងទារុណកម្មដែលកើតឡើងមុនថ្ងៃបរលោក និងទារុណកម្មដែលនឹងកើតឡើងនៅពេលនោះ។
ឱខ្ញុំបម្រើរបស់អល់ឡោះ! ចំណែកសុភមង្គលក្នុងផ្នូរគឺសម្រាប់អ្នកមានជំនឿដ៏ពិតប្រាកដ។ អល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖
ﵟإِنَّ ٱلَّذِينَ قَالُواْ رَبُّنَا ٱللَّهُ ثُمَّ ٱسۡتَقَٰمُواْ تَتَنَزَّلُ عَلَيۡهِمُ ٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ أَلَّا تَخَافُواْ وَلَا تَحۡزَنُواْ وَأَبۡشِرُواْ بِٱلۡجَنَّةِ ٱلَّتِي كُنتُمۡ تُوعَدُونَ ٣٠ﵞ ﵝفُصِّلَت : ﵐﵓﵜ
“ពិតប្រាកដណាស់ បណ្តាអ្នកដែលនិយាយថា៖ “ព្រះជាម្ចាស់របស់ពួកយើង គឺអល់ឡោះ” ក្រោយមកគេបានប្រកាន់ខ្ជាប់(ក្បួនច្បាប់របស់ទ្រង់) ម៉ាឡាអ៊ីកាត់នឹងចុះមកកាន់ពួកគេ(នៅពេលជិតស្លាប់ ដោយនិយាយថា៖) សូមពួកអ្នកកុំខ្លាច និងកុំមានទុក្ខព្រួយ ហើយសូមពួកអ្នករីករាយនឹងឋានសួគ៌ដែលពួកអ្នកធ្លាប់បានគេសន្យា។”
គោលបំណងនៃអាយ៉ាត់នេះគឺបន្ទូលរបស់អល់ឡោះតាមរយៈម៉ាឡាអ៊ីកាត់
﴿وَأَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ﴾«ហើយសូមពួកអ្នករីករាយនឹងឋានសួគ៌» ដែលនេះកើតឡើងនៅពេលស្លាប់ និងចេញព្រលឹង។ ការទទួលដំណឹងរីករាយអំពីឋានសួគ៌នៅពេលស្លាប់គឺជាប្រភេទមួយនៃសុភមង្គល។
និងក្នុងចំណោមភស្តុតាងពីគួរអានអំពីសុភមង្គលក្នុងផ្នូរគឺបន្ទូលរបស់អល់ឡោះ៖
ﵟفَلَوۡلَآ إِذَا بَلَغَتِ ٱلۡحُلۡقُومَ ٨٣ وَأَنتُمۡ حِينَئِذٖ تَنظُرُونَ ٨٤ وَنَحۡنُ أَقۡرَبُ إِلَيۡهِ مِنكُمۡ وَلَٰكِن لَّا تُبۡصِرُونَ ٨٥ فَلَوۡلَآ إِن كُنتُمۡ غَيۡرَ مَدِينِينَ ٨٦ تَرۡجِعُونَهَآ إِن كُنتُمۡ صَٰدِقِينَ ٨٧ فَأَمَّآ إِن كَانَ مِنَ ٱلۡمُقَرَّبِينَ ٨٨ فَرَوۡحٞ وَرَيۡحَانٞ وَجَنَّتُ نَعِيمٖ ٨٩ﵞ ﵝالوَاقِعَة : ﵓﵘ - ﵙﵘﵜ
“(83)ដូច្នេះ ហេតុអ្វីបានជានៅពេលដែល(ព្រលឹង)បានទៅដល់បំពង់ក (84)ខណៈដែលពេលនោះ ពួកអ្នកកំពុងតែសម្លឹងមើល(អ្នកជិតស្លាប់) (85 ហើយយើង គឺនៅជិតរូបគេជាងពួកអ្នកទៅទៀត ប៉ុន្តែពួកអ្នកមិនបានឃើញនោះឡើយ (86)ដូច្នេះ តើពួកអ្នកមានសមត្ថភាពដែរឬទេ ប្រសិនបើពួកអ្នកមិនត្រូវបានគេជំនុំជម្រះទេនោះ(87)ចូរពួកអ្នកឱ្យព្រលឹងនោះត្រលប់មកវិញមក ប្រសិនបើពួកអ្នកជាអ្នកទៀងត្រង់មែននោះ។ (88)រីឯប្រសិនបើរូបគេស្ថិតក្នុងចំណោមអ្នកដែលមានឋានៈជិត(ចំពោះអល់ឡោះ) (89)គេនឹងទទួលបានក្តីមេត្តាករុណា និងភាពរីករាយ ហើយនិងឋានសួគ៌ណាអ៊ីម។”
គោលបំណងនៃអាយ៉ាត់នេះគឺការទទួលដំណឹងរីករាយអំពីសុភមង្គល ពេលព្រលឹងឈានដល់បំពង់ក ដូចដែលអាយ៉ាត់បានបញ្ជាក់។ នេះបង្ហាញថាសុភមង្គលដែលមនុស្សទទួលបានចាប់ផ្តើមនៅពេលគេស្លាប់ ដែលនេះជាសុភមង្គលដំបូងក្នុងផ្នូរ។
និងក្នុងចំណោមភស្តុតាងពីគួរអានអំពីសុភមង្គលក្នុងផ្នូរ គឺបន្ទូលរបស់អល់ឡោះ:
ﵟكَذَٰلِكَ يَجۡزِي ٱللَّهُ ٱلۡمُتَّقِينَ ٣١ ٱلَّذِينَ تَتَوَفَّىٰهُمُ ٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ طَيِّبِينَ يَقُولُونَ سَلَٰمٌ عَلَيۡكُمُ ٱدۡخُلُواْ ٱلۡجَنَّةَ بِمَا كُنتُمۡ تَعۡمَلُونَ ٣٢ﵞ ﵝالنَّحۡل : ﵑﵓ - ﵒﵓﵜ
“(31)ក៏ដូចគ្នាដែរ អល់ឡោះជាម្ចាស់នឹងតបស្នងដល់បណ្តាអ្នកដែលកោតខ្លាច។ (32)គឺបណ្តាអ្នកដែលម៉ាឡាអ៊ីកាត់បានដកយកជីវិតពួកគេដោយដួងចិត្តរបស់ពួកគេជ្រះស្អាតពីភាពគ្មានជំនឿ។ ម៉ាឡាអ៊ីកាត់បានពោលថា៖ សូមសន្តិភាពកើតមានដល់ពួកអ្នក។ ចូរពួកអ្នកចូលទៅក្នុងឋានសួគ៌ដោយសារតែអ្វីដែលពួកអ្នកធ្លាប់បានប្រព្រឹត្តចុះ។”
គោលបំណងគឺបន្ទូលរបស់អល់ឡោះតាមរយៈម៉ាឡាអ៊ីកាត់ពេលយកវិញ្ញាណអ្នកមានជំនឿ: ﴿ادْخُلُوا الْجَنَّةَ﴾ ចូរចូលឋានសួគ៌។
និងក្នុងចំណោមភស្តុតាងដែរ ចំពោះដំណឹងល្អរបស់អ្នកមានជំនឿមុនព្រលឹងចេញ គឺបន្ទូលរបស់អល់ឡោះ:
ﵟيَٰٓأَيَّتُهَا ٱلنَّفۡسُ ٱلۡمُطۡمَئِنَّةُ ٢٧ ٱرۡجِعِيٓ إِلَىٰ رَبِّكِ رَاضِيَةٗ مَّرۡضِيَّةٗ ٢٨ فَٱدۡخُلِي فِي عِبَٰدِي ٢٩ وَٱدۡخُلِي جَنَّتِي ٣٠ﵞ ﵝالفَجۡر : ﵗﵒ - ﵐﵓﵜ
“(27)ឱព្រលឹងដែលមានភាពនឹងនរ! (28)ចូរអ្នកត្រលប់ទៅកាន់ព្រះជាម្ចាស់របស់អ្នកដោយការពេញចិត្តចំពោះទ្រង់ ហើយទ្រង់ក៏ពេញចិត្តចំពោះអ្នកដែរ។ (29)ដូច្នេះ ចូរអ្នកចូលក្នុងចំណោមខ្ញុំបម្រើរបស់យើង(ដែលជាអ្នកសាងទង្វើកុសល)។ (30)ហើយចូរអ្នកចូលឋានសួគ៌របស់យើងចុះ។”
ឱខ្ញុំបម្រើរបស់អល់ឡោះ! សុណ្ណះបានបញ្ជាក់ថាអ្នកមានជំនឿនឹងទទួលដំណឹងល្អមុនព្រលឹងចេញ ដូចដែលមាននៅក្នុងហាឌីសរបស់អាល់បារ៉អ៍ ប៊ិន អាហ្សិប ខាងលើ រួមមានពាក្យរបស់ម៉ាឡាអ៊ីកាត់ចំពោះអ្នកមានជំនឿបន្ទាប់ពីឆ្លើយសំណួរក្នុងផ្នូរថា៖ "ឱវិញ្ញាណដ៏ល្អ! ចូរចេញមកទទួលការអភ័យទោសពីអល់ឡោះ និងការពេញចិត្តរបស់ទ្រង់" វិញ្ញាណនឹងចេញមកយ៉ាងងាយស្រួលដោយរីករាយ។
បន្ទាប់មក អ្នករាយការណ៍បាននិយាយថា៖ រួចមានសម្លេងប្រកាសពីលើមេឃថា៖ ខ្ញុំបម្រើរបស់យើងបាននិយាយពិត ដូច្នេះចូរក្រាលកម្រាលពីឋានសួគ៌ និងស្លៀកពាក់ឱ្យគេពីឋានសួគ៌ ហើយបើកទ្វារមួយទៅកាន់ឋានសួគ៌សម្រាប់គេ។ ខ្យល់ថ្លើមនិងក្លិនក្រអូបពីឋានសួគ៌នឹងមកដល់គេ ហើយផ្នូររបស់គេនឹងត្រូវពង្រីកឱ្យទូលាយតាមចម្ងាយដែលគេអាចមើលឃើញ។
នឹងមានបុរសម្នាក់មានមុខស្អាត សម្លៀកបំពាក់ស្អាត និងក្លិនក្រអូប មកជួបគេ និងនិយាយថា៖ សូមអបអរសាទរចំពោះអ្វីដែលធ្វើឱ្យអ្នករីករាយ នេះគឺជាថ្ងៃដែលអ្នកត្រូវបានសន្យា។ គេនឹងសួរថា៖ តើអ្នកជានរណា? មុខរបស់អ្នកពិតជាស្អាតដែលនាំមកនូវភាពល្អ។ គេនឹងឆ្លើយថា៖ ខ្ញុំគឺជាអំពើល្អរបស់អ្នក។ គេនឹងនិយាយថា៖ ឱព្រះជាម្ចាស់របស់ខ្ញុំ! សូមឱ្យថ្ងៃបរលោកមកដល់ឆាប់ៗ ដើម្បីខ្ញុំអាចត្រឡប់ទៅជួបគ្រួសារនិងទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្ញុំ។
បន្ទាប់មក ឱខ្ញុំបម្រើរបស់អល់ឡោះ! នេះគឺជាភស្តុតាងច្បាស់លាស់ពីគម្ពីរនិងសុណ្ណះដែលបញ្ជាក់ពីការពិសោធន៍ក្នុងផ្នូរ ទារុណកម្មក្នុងផ្នូរ និងសុភមង្គលក្នុងផ្នូរ។ គ្មានអ្នកណាជំទាស់នឹងរឿងនេះទេ លើកលែងតែអ្នកដែលវង្វេង។
بَارَكَ اللهُ لِي وَلَكُمْ فِي الْقُرْآنِ الْعَظِيمِ، وَنَفَعَنِي وَإِيَّاكُمْ بِمَا فِيهِ مِنَ الْآيَاتِ وَالذِّكْرِ الْحَكِيمِ، أَقُولُ قَوْلِي هَذَا، وَأَسْتَغْفِرُ اللهَ لِي وَلَكُمْ فَاسْتَغْفِرُوهُ، إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ.
الخطبة الثانية
الْحَمْدُ لِلَّهِ وَحْدَهُ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى مَنْ لَا نَبِيَّ بَعْدَهُ، أَمَّا بَعْدُ، فاتقوا الله عباد الله،
ចូរកោតខ្លាចអល់ឡោះ ឱខ្ញុំបម្រើរបស់អល់ឡោះ! ចូរដឹងថា ការជឿលើថ្ងៃបរលោកមានផលល្អជាច្រើន ដែលសំខាន់បំផុតគឺ៖
1. ចង់ធ្វើអំពើល្អនិងប្រឹងប្រែងធ្វើវា ដោយសង្ឃឹមចង់បានផលបុណ្យនៅថ្ងៃនោះ។
2. ភ័យខ្លាចពីការប្រព្រឹត្តបាប ដោយខ្លាចទោសទណ្ឌនៅថ្ងៃនោះ។
3. លួងលោមចិត្តអ្នកមានជំនឿចំពោះអ្វីដែលគេខកខានក្នុងលោកិយ ដោយសង្ឃឹមចង់បានសុភមង្គលក្នុងថ្ងៃបរលោកនិងផលបុណ្យរបស់វា។
4. ដឹងពីភាពយុត្តិធម៌របស់អល់ឡោះ ដែលទ្រង់នឹងតបស្នងខ្ញុំបម្រើចំពោះទង្វើរបស់ពួកគេ ប្រសិនបើជាអំពើល្អនឹងទទួលបានល្អ ហើយប្រសិនបើជាអំពើអាក្រក់នឹងទទួលបានអាក្រក់។
5. ដឹងពីគតិបណ្ឌិតរបស់អល់ឡោះ ដែលទ្រង់មិនបានបង្កើតខ្ញុំបម្រើឥតប្រយោជន៍នោះទេ ប៉ុន្តែបង្កើតពួកគេសម្រាប់គោលបំណងដ៏មហិមាគឺការគោរពសក្ការៈចំពោះទ្រង់ តាមរយៈការធ្វើអំពើល្អនិងចៀសវាងអំពើអាក្រក់ បន្ទាប់មកទ្រង់នឹងធ្វើការជំនុំជំរះពួកគេចំពោះរឿងនោះនៅថ្ងៃបរលោក។
ثُمَّ اعْلَمُوا رَحِمَكُمُ اللهُ أَنَّ اللهَ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى أَمَرَكُمْ بِأَمْرٍ عَظِيمٍ فَقَالَ:
ﵟإِنَّ ٱللَّهَ وَمَلَٰٓئِكَتَهُۥ يُصَلُّونَ عَلَى ٱلنَّبِيِّۚ يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ صَلُّواْ عَلَيۡهِ وَسَلِّمُواْ تَسۡلِيمًا ٥٦ﵞ ﵝالأَحۡزَاب : ﵖﵕﵜ
اللَّهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ عَلَى عَبْدِكَ وَرَسُولِكَ مُحَمَّدٍ، وَارْضَ عَنْ أَصْحَابِهِ الْخُلَفَاءِ، وَارْضَ عَنِ التَّابِعِينَ وَمَنْ تَبِعَهُمْ بِإِحْسَانٍ إِلَى يَوْمِ الدِّينِ.
اللَّهُمَّ أَعِزَّ الْإِسْلَامَ وَالْمُسْلِمِينَ، وَأَذِلَّ الشِّرْكَ وَالْمُشْرِكِينَ، وَدَمِّرْ أَعْدَاءَكَ أَعْدَاءَ الدِّينِ، وَانْصُرْ عِبَادَكَ الْمُوَحِّدِينَ.
اللَّهُمَّ إِنَّا نَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ القَبْرِ، وَمِنْ عَذَابِ جَهَنَّمَ، وَمِنْ فِتْنَةِ المَحْيَا وَالمَمَاتِ، وَمِنْ فِتْنَةِ المَسِيحِ الدَّجَّالِ.
اللَّهُمَّ إِنَّا نَسْأَلُكَ الجَنَّةَ، وَمَا قَرَّبَ إِلَيْهَا مِنْ قَوْلٍ أَوْ عَمَلٍ، وَنَعُوذُ بِكَ مِنَ النَّارِ، وَمَا قَرَّبَ إِلَيْهَا مِنْ قَوْلٍ أَوْ عَمَلٍ.
اللَّهُمَّ ارزُقْنَا حُبَّكَ، وَحُبَّ كُلِّ عَمَلٍ يُقَرِّبُنَا إِلَيْكَ.
اللَّهُمَّ إِنَّا ظَلَمْنَا أَنْفُسَنَا ظُلْمًا كَثِيرًا، وَلَا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا أَنْتَ، فَاغْفِرْ لَنَا مَغْفِرَةً مِنْ عِنْدِكَ، وَارْحَمْنَا، إِنَّكَ أَنْتَ الغَفُورُ الرَّحِيمُ.
رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً، وَفِي الآخِرَةِ حَسَنَةً، وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ.
اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى نَبِيِّنَا مُحَمَّدٍ، وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ، وَسَلِّمْ تَسْلِيمًا كَثِيرًا.
****