АЛЛАҺ ПЕН ОНЫҢ ҚҰЛЫНЫҢ АРАСЫНДАҒЫ
ОН ТОСҚАУЫЛ
Аса қамқор , ерекше мейірімді Аллаһтың атыменен бастаймын .
Барша мақтау бүкіл əлемдердің Раббысы Аллаһқа тəн . Жəне пайғамбарлардың
соңы болған Мухаммедке Аллаһтың игілігі мен сəлемі болсын .
Бірінші тосқауыл:
Аллаһ жайында білімнің жоқтығы .
Яғни , Аллаһ-Тағаланы танымау . Кім Аллаһ-Тағаланы таныса
Оны сөзсіз сүйеді .Аллаһты сүймеген адам - Оны мүлдем танымаған адам .
Расында Аллаһты танымаған адам Оны шынайы сүйе алмайды . Сондықтан
Аллаһтын елшісі (ол кісіге Аллаһтың игілігі мен сəлемі болсын) көрсеткен
сүннет жолының үстінде болған мұсылмандар əркез ілім іздеу үстінде болады .
Себебі ,сенің Аллаһ жайында білімің артып , Оны таныған сайын , Оған-деген
махаббатың да арта түседі .
Көркем сөзбен Аллаһтың дініне уағыздап шақырушы болған
Шұғайып пайғамбар ғалайһиссалам өз қауымына :
"Раббыларыңнан (істеген күнə-кемшіліктерін үшін) жарылқау
кешірім өтініңдер , кейін Оған шынайы тəубе жасаңдар . Расында менің
Раббым (тəубе етушілерге) ерекше мейірімді , (жəне оларды)өте сүюші ". (Һуд
сүресі , 90-шы аят)
Жəне Ұлы Раббың Құранда былай-деп , айтады :
"Шынында , сондай иман келтірген жəне салихалы амал
жасаушы пенделері үшін,рахмет егесі болған Аллаһ (сүйікті құлдары мен
періштелерінің жүрегіне) махаббат орнатады".( Мариям сүресі,96-шы аят)
Аллаһ жайында білімнің жоқтығы- ірі тосқауыл.Өзің білетіндей
кісі танымайтын нəрсесін оңай дұшпан тұта салады . Жəне ақиқатта Аллаһты
танымайтын пенделер Оған күнəһар болып харам істерге түсіп жүреді.Сонымен
қатар Аллаһты танымайтындар жын-шайтандардың жетегіне түсіп , соларға
сиынып кетіп жатады . Сол үшін Аллаһ-Тағала əуелі білімге үндеді;
Ей,Мухаммед "Ендеше біл ¹! Аллаһтан өзге ( ғибадатқа лайықты)
ешбір тəңір жоқ . Күнəң үшін ( Аллаһтан )жарылқау өтін . Жəне иман
келтірген ерлер мен иман келтірген əйелдер үшін (күнəларының кешірілуін)
өтін "( Мухаммад сүресі , 19-шы аят )
Аллаһ жайындағы білімсіздіктен құтылудың емі – Оны ақиқат
дəрежесінде тану . Егер сен оны танысаң шынайы тəубеменен өмір сүресің.
Екінші тосқауыл
: Бидағат ²
1.
Бұл аяттағы " біл " сөзі Аллаһтың ілім іздеуді парыз ететін əмірі . Жəне
ілімнің ең əуелі , əрі əрбір адамға білуге тиіс болғаны Аллаһтан өзге ғибадатқа
лайықты ешбір тəңірдің жоқ екенін білу .
2.
Бидағат-дегеніміз Құран мен сүннетте келмеген бөгде ғибадат түрлері .
Кім бір бидағат амалмен құлшылық ете бастаса ,онда ол
Аллаһтан алыстай бастайды.Сол бидағат өзі мен Раббысының арасына
1
тосқауыл болады . Бидағаттан бас тартпайынша ол тосқауыл кетпейді . Оған
пайғамбарымыздың (ол кісіге Аллаһтың игілігі мен сəлемі болсын) мына хадисі
дəлел :
"Кім Біздің əмірімізде болмаған бір жаңалықты (яғни,бөгде
ғибадат түрін) келтірсе , ол нəрсе қайтарылады(қабыл болмайды)".( Сахих
хадис)
Ал Аллаһ хұзырында қабыл болатын салихалы амалдың екі
шарты бар :
Бірінші шарт :
Ықылас .Яғни жасаған амалын Жалғыз , əрі ешбір серігі
болмаған Аллаһтың дидарына қауышып , ризалығына жету үшін ғана жасау
керек .
Екінші шарт
:Амалды Мухаммед пайғамбардың(ол кісіге Аллаһтың игілігі мен
сəлемі болсын) сүннетіне сəйкестіндіріп жасау .
Осы екі шартқа негізделмеген амал қабыл болатын салихалы
амалдардың қатарына қосылмайды . Жəне ол амал Аллаһ хұзырына
көтерілмейді . Себебі Аллаһқа тек жақсы да салихалы амалдар ғана көтеріледі .
Сондықтан бидағат пенденің жасаған амалының Аллаһқа көтерілуіне тосқауыл
болады . Соның салдарынан құл Аллаһтың разылығына жетуден тосылады .
Өйткені бидағат құл мен Құдай арасындағы тосқауыл . Оның себебі ол құл
Жаратушы Егесінің қалау -əміріменен емес , өзінің қалау əміріменен құлшылық
жасауда . Хақ ғибадаттан бұрушы нəфсі қалауы Аллаһтың разылығына жетер
жолдағы кедергі . Бұл кедергіге пенде Аллаһқа Оның бекіткен шариғатымен
талаптанбай , ол шариғаттан бөгде амалдармен талаптануының салдарынан
ұшырайды . Бидағатшы адам күнəһкəр адамнан да жаман .
Үшінші тосқауыл
: Ішкі үлкен күнəлар .
Олардың саны да , істелуі де көп . Мысалы өзін өзгелерден артық
санау , мақтаншақтық , тəкəппарлық , көре алмастық , өз-өзіне ғажаптанып баға
беру , ел көзіне түсіп қалып , олардан мақтау сөзді естуге құмарту , уақытша
нəрселермен алдану сиақты нəрселер . Осы ішкі жасырын күнəлар сыртқы
күнəлардан да жаманырақ . Яғни зина жасау , арақ ішу, ұрлық істеу сиақты
күнəлардан да жаманырақ . Егер осы жасырын күнəлар жүрекке орнығатын
болса , онда олар құл мен Құдайдың арасындағы байланысқа тосқауыл болады .
Себебі пенде Раббысының ризашылығына жеткізетін жолды аяғының
қадамымен емес , жүрегінің талабымен тауысады . Ал бұл ішкі жүрек күнəлары
сол жолдың қарақшылары . Осыған байланысты белгілі ғалым Ибн Қайим : "Бір
пендені көресің , ол салихалы амалдарға барынша ынталанып , оларды игеріп
алады . Салихалы амал оған əрдайым бағынушы əскерге ұқсап қалады .
Сондықтан ол пендені шариғат əмірлеріне барынша бойұсынған , дінге өте
берілген күйде көресің . Сөйте тұрып ол пенде Аллаһтан өте алыста болады "
Енденше , неге бұлай болды ? Ойланып көрші . ( бұл нəрсе сыртқы дүниесі
шариғат əмірлеріне бағынып түзелген , бірақ ішкі дүниесі ұмытылып үлкен
күнəлармен ойран болған адамның мысалы )
2
Төртінші тосқауыл
:Сыртқы үлкен күнəлəр .
Бұл күнəларға ұрлық , арақ ішу , ойнас жасау сиақты т.б. харам
істер жатады . Осы тұста мына нəрсені білуіміз тиіс болады . Ол нəрсе қайталай
беруменен кіші күнəлардың үлкен күнəға айналатыны жəне Аллаһтан шынайы
кешірім сұрап , тəубе етуменен үлкен күнəлардың жойылатыны . Күнəні
қайталау – шариғат əмірлеріне қарсы келгендік пен сол күнəға қайта оралуды
шешім еткендіктің белгісін көрсетеді . Кейбір кіші күнəлəр мына төмендегі
алты нəрсенің себебінен үлкен күнəға айналады . Олар:
1.Əрдайым жасалынуы мен қайталанып тұруы себебінен .
Мысалға бір кісінің əйел затына көз салуы . Көздің де зинасы бар .
Оның зинасы қарау . Көз зинасының күнəсі пұт зинасының күнəсінен кіші
болғанымен , əрдайым қайталанып жасалынуы себебінен үлкен күнəға
айналады . Себебі ол пенде харам нəрселерден көзін тиудан бас тартып , ол кү-
нəлəрды қайталап жасай беруге бекінген адам .
2. Кіші күнəлардан сескенбеу .
Мысалы темек тартатын бір адамға “Құдайдан қорық!Темекі шегу харам .
Жəне байқасаң сенің бойыңда харам нəрселерден тежелуіңді насихат ететін
белгілер пайда болуда . Яғни , жасың ұлғайып , басыңдағы шашың мен иегіңдегі
сақалың ағарған . Оның үстіне онсыз да кем дүниеңді кеміте түсіретін бұндай
нəрсенің керегі не ?„-десең , “ Е , бұл темекінің күнəсі шошынарлықтай үлкен
емес , кішігірім „ – деп , оны кіші көріп , менсінбеушілік танытады ¹.
3.Күнəға қуану .
Кейде бір пенделердің жасалған күнəдан рахаттанып қуанып жүргенін
көресің .Ал бұл нəрсе , яғни жасалған күнəмен қуану , ол күнəні жасағаннан да
ауырырақ . Тіпті адамдар пайғамбардың(ол кісіге Аллаһтың игілігі мен сəлемі
болсын) "Мұсылманды ұрысып , сөгу – пасықтық , ал оған қол көтеріп ,
соғысу күпірлік "- деген сөзін ұмытып , біреудің осы сиақты күнə істерін
көріп , " қалай жер –жебіріне жеткізіп сөгіп тастады а ?"-деп , немесе "қанын
ағызып , өлтіріп тастағаны сауап бопты "- деген сиақты қолдау мен қуануға
ұқсас сөздерін айтып жатады . Жəне сол сиақты бір мұсылман жас қыздың
адамдардың көзіне түсу үшін атаққа құмартып , алданып адасқанына мəз
мейрам болып " қалай ғана аты шығып мəшһүр болып кетті , жап жас болып
алып "-деп қуаныш сезімдерін білдіріп жатады . Ал Аллаһ Құранда былай –деп ,
айтқан:
" Расында , сондай иман келтіргендердің ішінде арсыздық
жайылуын жақсы көргендерге дүниеде де , ақыретте де күйзелтуші азап
бар " ( Нұр сүресі , 19-шы аят )
Шынайы көңіл бұрып мына нəрсені біл !
Күнəмен қуануың ол күнəнің жасалуынан да ауыр.
1.Бұл жерде үлкен адамға айтылған насихат алынған .Ал,расында
темекі шегу үлкенге де , кішіге де тиым етілген .
3
4.Аллаһтың пенделерінің күнəларын жасыратынына
немқұрайдылық көрсету .
Аббастың ұлы Абдуллаһ ( Аллаһ ол екеуінен де разы болсын )
былай - деп , айтты :
" Ей , күнəнің егесі ! Ертең сол күнəнің ауыр нəтижесіне жолықпай , аман
қаламын – деп ойлама . Расында істеген күнəңə ол күнəдан да ауыр нəрсе ілесіп
жүреді . Сенің күнə жасап жатып оң жағыңдағы жəне сол жағыңдағы
періштелерден ұялмауын жасаған күнəңнəн да ауыр . Аллаһтың саған қандай
жаза беретінін білместен жасаған күнəңə мəз – мейрам болуың , сол күнңнəн да
ауыр , Күнəң арқылы жеткен жетістігіңе қуануың , ол күнəңнан да ауыр , Жасай
алмай қалған бір күнəң үшін өкінуің , жасамақшы болған күнəңнан да ауыр ,
барша нəрсені білуші Аллаһтан жүрегің үрейленбей ,"істеп жатқан күнəмді елге
көрсетіп қояды ма ?" – деп , есіктің пердесін қозғаған желден қорқуың кіріскен
күнəңнан да ауыр."
5. Жасаған күнəні жариалау .
Бір пенде түнін күнəменен өткізеді . Аллаһ оның сол күнəсін
адамдардан перделеп жасырып қояды . Бірақ əлгі пенде өз күнəсін өз тіліменен
елге жариалап , Аллаһтың жапқан пердесін ашып тастайды . Тағы бір күні келіп
өзінің істеген күнəсін паш етіп , не істеп , не қойғанын мəз болып əңгімелеп
отырады . Расында Аллаһ оның күнəсін ел көзінен перделеп жасырып қойған
еді . Ол сол айыбын жауып тұрған пердені тіліменен ысырып тастап отырады .
Пайғамбарымыз (ол кісіге Аллаһтың игілігі мен сəлемі болсын) осы
тұрғысында ;
"Жариалаушылардан басқа барша үмбетім кешірімге
бөленеді . Расында жариалау – дегеніміз , бір кісі түнде бір ( күнəлі ) істі
жасайды , кейін таң атырады . Аллаһ оның ол күнəсін жасырып қойған еді .
Ал оның болса "ей пəленше мен өткен кеште анаған ұқсас , мынаған ұқсас
істерді істедім " – деп айтуы . Ол күнəсін Раббысы перделеген күйде түнді
өткізген еді . Таңды атырады да , Аллаһтың оған жапқан пердесін ашып
тастайды". – деп айтқан .
6.Өзгелер үлгі тұтар басшы болу .
Бұл бір үлкен өндіріс орынының басшысы болуы мүмкін . Немесе
мектептің басшысы . Əлде жоғарғы оқу орнының басшысы . Басшы болмаса да
көпшілікке танымал болған мəшһүр бір адам болуы мүмкін . Кейін сол адам
темекі тарта бастайды . Басшы бастаған соң , қосшылар қостап , олар да темекі
шегуді бастайды . Кейін ол , адамның есін кетіріп есіртетін арақ , есірткі сиақты
нəрселерге ұрынса , оны үлгі тұтып соңынан ерушілер де ізін басып қателікке
жол қоюы мүмкін . Осыған ұқсас тағы бір мысал , егер бір жас бойжеткен қыз
дене пошымын айшықтап көрсететін тар шалбарды киіп көшеге шықса ,
көпшіліктің көңілін өзіне аударып , нашар үлгіге айналады .
Егер сен де өзгелер үлгі тұтқан адамдардан болсан , онда хал-
ахуалың осы күйде болуы мүмкін . Сондықтан былай- деп сөйлеуші хадиске
құлақ салып , оны есте ұста .
"Кім исламда нашар бір жолды ( істі , əдетті ) бастаса , ол
нəрсенің күнəсі өзіне болады . Жəне ол бастаушыдан кейін сол істі
жасағандардың да күнəсі соған жазылады , кейінгілердің сол істен тапқан
күнəлары ешбір кемітілместен ".( Муслим риуаят еткен)
Бесінші тосқауыл:
Кіші күнəларды жасаушылардың тосқауылы .
4
Шынында кіші күнəлар үлкейеді . Өзінің егесін ақырында
қасыретке душар еткен қаншама кіші күнəлар бар . Аллаһ сақтасын ондай
нəтижеден !
Расында шынайы иман келтірген адам өз қылмысын үлкейтіп
көреді . Яғни , жасаған күнəсі кішкене болса да үлкен күнəдай сескенеді .
Себебі ол сол күнə үшін Аллаһтан қорқады . Кішкене болса да жақсы істерді
жасауда менсінбеушілік танытпайтыны сияқты . Өйткені ол сол жақсы істерден
Аллаһтың нығметі мен фазилетін көреді . Ол мұсылман жүрегінен күнəларды
кіші көріп сескенбеушілік пен ізгі амалдарды кіші көріп менсінбеушілікке
ұқсаған нəрселерден арылғанша жоғарыда айтылған екі жағдайда болады . Яғни
ол екі жағдай ; күнə кіші болса да Аллаһтан қорқып , одан бас тарту жəне ізгі іс
кіші болса да , Аллаһтан сауап үміт етіп оны жасау . Осылайша мүмін пенде
күнəларды жарылқаушы , құлдарын рахметіне бөлеуші , тəубелерді қабыл
етуші , өте жомарт , əрі нығметке бөлеуші Раббысына қарай бет алады .
Раббысы оның тəубесін қабыл етіп , күнəлардың тосқауылынан арылтып , оған
Өзінің разылығына жеткізетін жолды жеңілдетеді .
Алтыншы тосқауыл :
Ширк . ( Аллаһқа ортақ қосу күнəсі ) .
Бұл тосқауыл ең ауыр , əрі ең күрделі тосқауыл . Бұдан тек таза
таухид¹ арқылы ғана ажырауға болады . Ақиқатта ширк сөзінің негізгі
мағынасы ; жүректің Аллаһтан өзге кез – келген нəрсеге тəуелді болып
байлануы .Мейлі ол нəрсе денеге қатысты сыртқы тағат-ғибадат істерінде болса
да , немесе жүрекке қатысты махаббат , қорқу , үміт ету сиақты ішкі амалдарда
болса да . Осыларға ұқсас кез-келген ғибадат түрін Аллаһтан өзге нəрсеге
арнап , сол нəрсеге байланып тəуелдену үлкен ширк күнəсі болып табылады .
Аллаһқа ең жеккөрінішті күнə - ширк күнəсі . Аллаһ – Тағалаға ширк ( серік
қосу ) пен мушриктерден ( серік қосушылар ) өткен жаман нəрсе жоқ . Ширк
күнəсінің түрі көп . Соның ішінде ең қатерлісі – жасырын ширк . Ол жайында
Аллаһ Құранда былай – деген :
"Жəне қиамет күні оларды түгел жинаймыз . Кейін серік
қосушыларға "Сендердің ( Аллаһқа ) серік етіп алушы ортақтарың
қайда ?"-деп , айтамыз . Кейін олардың бар берер жауабы "Раббымыз
Аллаһқа ант етеміз , біз серік қосушылардан болмадық"-деген сылтау ғана
болады .Қара!. Олар қалай өздеріне ( қасірет болып қайтатын ) өтірікті
айтты. Жəне сөйтіп олардың қосқан ортақтары жоқ болды ( яғни , Аллаһқа
серік етіп қосқан ортақтарының ешбірі оларға жəрдем етпеді )" (Анғам:22-24.)
Ей, мұсылман бауырым ! Иманыңды ширк күнəсінен тазалап ,
барша ғибадат-құлшылығыңды жалғыз ғана Аллаһтың разылығы үшін
орындауға əрекет ет . Аллаһтан ширк күнəсінен аман болуды сұра . Жəне
Раббыңа мына дұғаменен сиын :
" Иа, Аллаһ ! Расында мен білетін бір нəрсені Саған серік етіп
қоюымнан сақтай көр – деп Өзіңе сиынамын жəне білмеген нəрсем үшін
Өзіңнен кешірім өтінемін ". ( хадистен )
1.Таухид – барша ғибадат-құлшылық түрін бір ғана Аллаһқа арнау .
5
Осылайша пенде барынша сиынуменен , таза ықыласпенен ,
Аллаһтан ғана пана іздеуменен ширк тосқауылынан құтылады .
Жетінші тосқауыл
: Фазилет пен байлық иелерінің шариғат
рұқсат еткен нəрселерде шектен шығулары .
Біреудің іші Аллаһ пен өзінің арасындағы байланысқа тосқауыл
болуы мүмкін . Расында халал нəрселерден ішіп-жеу шариғат рұқсат еткен
істерден . Бірақ пайғамбарымыз ( Ол кісіге Аллаһтың игілігі мен сəлемі болсын )
былай-деп , айтқан :
"Адам баласы қарыннан да жаманырақ ыдысты толтырмады
"( Яғни, толтырған ыдыстарының ішіндегі ең жаманы өзінің қарыны )
Егер адамның асқазаны толса пікірі ұйықтап , дене мүшелері
тағат-ғибадаттан тосылады .Сол сиақты рұқсат етілген заттар ішінен киетін киім
де Аллаһпен болатын байланысқа тосқауыл болуы мүмкін . Біреу киген
киімімен елге көрінуді сүйеді . Ал пайғамбарымыз ( ол кісіге Аллаһтың игілігі
мен сəлемі болсын) былай – деген:
"Динардың¹ құлы , дирхамның² құлы , жəне киімнің құлы
бақытсыз болды"(Бухари риуаят еткен)
Яғни хадистен көріп тұрғанымыздай , олар дүниенің фəни
заттарын ақыреттің бақи заттарынан артық қоюлары себепті тиын-тебен , киім
кешек сиақты өздерінің сүйген заттарының құлы –деп аталынған . Осы нəрсе
оларға Раббыларының разылығына жетуге тосқауыл болады . Сол киімнің құлы
болғандардың біріне "пайғамбарымыз( ол кісіге Аллаһтың игілігі мен сəлемі
болсын) : "Шалбардың (балағының) тобықтан төмен болғаны тозақта "
деп айтқан .Шалбарыңның балағын тобықтан төмен түсіріп , жерге сүйретпей
жоғары көтеріп қысқарт "-десең , "мен қысқа етіп кигенге ұяламын . Жəне не
үшін олай істеуім керек ?. Қалай күнделікті ішіп , жерімді табам –деп , ондай
нəрселерді ойлауға уақытымның жоқ екенін көрмейсің бе ?" – деп , əркім
əртүрлі сылтауын айта салады . Бұл айтылғандардан мақсат ,расында əдет –
ғұрыптар , рұқсат етілген нəрселерде шектен шығушылық , өзіне жетерлік
нəрселерді қанағат етпеу , аш көздікпенен артықшаға ұмтылу сиақты істер құл
мен Құдайдың арасына тосқауыл болады .
Ұйқының көптігі де тосқауыл . Ұйықтау рұқсат етілген істерден .
Бірақ түнгі таһажжуд намазына тұрмастан , тіпті таң намазының уақыты
өткенше ұйықтау зианға ұшыратады . Міне осы сияқты парыз ғибадаттардан
қалдыратын ұйқы Аллаһтың разылығына жетер жолдағы кедергі . Осыларға
ұқсас пенде жүрегінің əйелімен төсек қатынасында болуға артықша құмартуы ,
мубах³ істерге көп көңіл бөлуі , тағат – ғибадаттардан гөрі , осындай рұқсат
етілген істермен көбірек шұғылданып , уақытын өткізуі адам мен Аллаһ
арасындағы тосқауылға айналады .
Аллаһ Тағала біздерді Оның разылығына жетуден тосатын
осындай тосқауылдардан сақтасын !
1,2. Сол уақыттардағы ақша өлшем бірліктері .
3. Істелу ,істелмеуінен не күнə ,не сауап жоқ істер .
6
Сегізінші тосқауыл:
Аллаһтан ғапыл болғандардың тосқауылы .
Адам өзінің Раббысымен болған байланысын үзіп , Оны ұмыта
бастаған сəттерде , ғапылдық оның жүрегіне үкімін жүргізе бастайды . Соның
салдарынан пенде нəпсісіне еріп , шайтанды дос тұтады . Аллаһ Өзінің Кітəбі
Құранда былай-деп , бұйырады :
" Жəне Біз жүрегін Бізді еске алудан ғапыл етіп қойған ,
нəпсісінің қалауына ерген жəне ісі шектен шыққандарға бағынба "
(Кəһф:28)
Ал бұл ғапылдық тосқауылынан құтылу үшін , жүрекке мына үш
нұрды орнатуға қам жасау керек .
Бірінші нұр: Аллаһ Тағаланың берген нығметтерін іштей де ,
сырттай да сезіну , тану . Жүрек Аллаһқа - деген махаббатпен бөленгенше осы
талпыныста болу . Расында жүрек өзіне жақсылық жасаушыны сүйуге бейім
болып жаратылған .
Екінші нұр: Өзінің жасап қойған қылмыстары мен күнəларын
естеу , оларға ой жүгірту . Осы нəрсе арқылы адам өзінің бейшара хəлін сезініп ,
өзін - өзі дүние – ақыреттің жамандығына сүйреп жүргенін біледі . Жəне сонда
өзінің əлсіздігі мен кемшілігінің көптігін байқайды . Əрі Жаратушы Раббысын
ұлы да , кəміл сипаттарымен тани түседі . Аллаһқа мұқтаждығын сезініп , Оған
жалбарына бас иіп , əміріне бойұсынады . Оның берген нығметі мен кеңшілігі
үшін шүкірлік етуге жəне Оның разылығына жету мақсатында тағат –
ғибадаттарды жасауға асығады .
Үшінші нұр : Өткен күндерінде жеткен жетістіктері мен жіберген
кемшіліктеріне көңіл бұру .Адамның өмірі - ақыретке қам жасау үшін берілген
уақыт .Ендігі қалған ғұмырында барлық күш - жігерін өткен өмірінде кеткен
кемістіктер мен олқылықтардың орынын толтыруға жұмсау . Сонда бақылаушы ,
əрі байқампаз болған болып , жүрегі сол істермен мазасызданады . Соның
əсерінен өз бойынан ұйқыға шомған жүрегін оятушы сергектікті табады . Жəне
кемшіліктен пəк болған Раббысы Аллаһ Тағалаға əрдайым итағатта болады .
Осы үш нұр орнықса жүрекке Аллаһтың нұры түсіп , ғапылдықтың тосқауылы
кетіріледі .
Тоғызыншы тосқауыл:
Жаман əдеттер мен соқыр еліктеушілік
тосқауылы .
Расында кейбір адамдар Аллаһтың емес əдеттің құлына айналған .
Мысалы темекіні шегетіндердің біріне "Неге темекіні шегесің ? "-десең , "маған
бір жаман əдет пайда болды. Бұл темекіге құмартуышы да емеспін . Оған
мұқтаждығым да жоқ . Бірақ ашуға булыққан уақыттарымда біреуін
тұтандырып жіберсем , біраз мезгілден кейін ашуымның тарап , жанымның
тынышталғанын сезінемін " – дейді . Міне , осылайша жаман əдеттің кесірінен
темекінің құлына айналған . Осынысы өзі мен Аллаһтың арасына тосқауыл
болады . Сондықтан Аллаһтың разылығына жету жолдарының əуелі – жаман
əдеттерге əуес болмай , олардан арылу . Аллаһтың дидарына қауышуды қалаған
адамға Одан өзге нəрсеге құлшылық етіп , соның жетегіне түсіп кетуден сақ
болуы керек .
Шейхул ислам Ибн Таймия өз сөзінде :
"Кісі тағат - ғибадат тұрғысында Аллаһтан өзге нəрсеге болған
тəуелділіктен толық ажырамайынша , жасаған құлшылықтары дұрыс болмайды
7
"-деген .Аллаһтың қабылдауы мен сүйіспеншілігіне жету үшін , өзге нəрселерге
болған тəуелділіктен толық ажырап , Оған қарай таза жүрек , шынайы
ықыласпен қадам басу керек .
Оныншы тосқауыл
:Мақсат еткен жолдарынан бұрылып кеткен
ыждаһаттылардың тосқауылы .
Бұл тосқауыл тағат-ғибадаттарды лəзім тұтып орындаған , бірақ
істеген амалдарына баға беріп , өз нəпсілеріне ғажаптанушы пенделер . Өз-өзіне
ғажаптанып , баға беріп жасаған амалы - Раббысының разылығына жетуіне
тосқауыл болады . Негізінде жасалған амалға тоқмейілсініп ғажаптанудан алыс
болу керек . Пендеге Аллаһтың берген нығметін тану мен өзінің , əрі амалының
кемшілігін көрудің арасында болу керек . Сол амалды Аллаһтың жəрдемі мен
таупиқының арқасында орындағанын жəне ол нəрсе Аллаһтың оған берген
игілігі мен кеңшілігі екенін білуі керек .Жəне керісінше "неге керек етілген
дəрежеде орындамадым "- деп , амалына зерттеу жүргізгені дұрыс.Амалымды
Аллаһ хұзырында қабыл болуына кедергі болатын апатты кемшіліктер ластап
қоймады ма екен ?-деп , қорқу керек . Міне осылай болғанда ғана пенде
Раббысының разылығына қарай бағытталған жүрісінде ыждаһатты болады .
Олай болмаса өзінің жасаған аз амалына риза болып , жүрегі ғажаптанумен
байланып , жүрісінен жаңылады .Жəне осы сиақты істеген амалына риза болып ,
ғажаптану пендені Раббысын ойлаудан əурелеп қояды . Ал бұл нəрсе тосқауыл
болады .Себебі , құлдың жасаған амалдарынан тоқмейілсіп риза болуы , өзі
жайында артықша жақсы ойда болуын білдіреді . Ал ақиқи ғибадат жайында
хабары мардымсыз екенін көрсетеді . Сонымен қатар бұл нəрсе Раббысының
қандай ғибадаттарға лайықты екенінен , əрі Оған қалайша ғибадат жасау
керектігінен білімінің жоқтығының көрсеткіші болады . Адамның аз амалға мəз
болып , өз-өзіне ғажаптануы өз нəпсісін , оның жаратылыс сипатын , қателік
кемшілігін танымаудан жəне жасаған амалдарының айыптарын ескермеуден
туындайды . Жəне бұл оның Раббысы мен Оның хақысы жайында танымының
саяздығы . Міне , сыртқы үлкен күнəлардан да жаманырақ болған өз-өзіне
ғажаптану мен тəкəппарлық сияқты күнəлар осындай кемшіліктерден бастау
алады . Жасаған амалға риза болып тоқмейілсу-ақылдың кемістігі мен сананың
төмендігі . Жəне мына сөзді айтушы адам қалай дəл тапқан :
" Сен қашан өзің мен Аллаһ үшін жасаған амалыңнан риза болсаң ,
онда біл , расында Аллаһ ол амалыңнан риза емес . Кім өз нəпсісінің барша
жамандық пен кемшіліктің ордасы екенін жəне амалы барша нұқсан мен
апаттардың көздеген нысанасы екенін білсе , онда қалайша ол Аллаһ үшін өз
нəпсісі мен амалынан риза бола алады ?!".
Ақылыңды ақиқатқа бұрып бүтін ,
Тани түссең Раббыңның ұлықтығын ,
Анық болып өзіңнің əлсіздігің ,
Білер едің нəпсіңнің бұзықтығын .
Иə , Раббыңның ұлықтығын тани түссең сенің Оның разылығы
үшін жұмсаған бүкіл күш-қуатыңның құны түкке татығысыз екенін
білесің .Жəне жан -жағыңа пікір көзімен қарап , Аллаһтың жаратушылық
құдіретіне куəгер болып , барша ғибадат - құлшылыққа Оның ғана лайықты
екенін білген сайын - Ол Раббың туралы танымың арта түседі .Сонда өзіңді де
8
тани түсесің ." Ие болып отырмын "- деген , қолыңдағы нығмет пен
байлықтардың мөлшеріне көз жеткізесің . Əрі "бір нəрсеге иемін" –деп айтуға
ұялар едің . Сол кезде азғантай амалыңа риза болу тұрмақ , Раббыңның алдына
бүкіл адамдар мен жындардың жасаған амалдарыменен барсаң да , нəтижеде
ешбір нығметке жете алмай қалудан қорқар едің .Расында Аллаһ құлдарының
жасаған амалын Өзінің кеңшілігімен , жомарттығымен қабылдайды . Жəне ол
амалдарға сауап пен сыйлықтарды да Өзінің кеңшілігімен , жомарттығымен
береді. Осы тұста " барша күш-қуат менде " –дегеннен алыстап , барша күш
қуат Аллаһтан екенін түсінеді . Жəне бұл оныншы тосқауылдан құтылады .
Осы жоғарыда айтылып өткен тосқауылдардың бірі екіншісінен
де қиынырақ . Көрдің бе ей, Аллаһтың пендесі ?!. Сені Раббыңнан қаншама
кедергілер алыстатып тұрғанын . Онда Аллаһ үшін айтшы , осы тосқауылдардан
қалай құтылуға болады ?. Сен олардан құтылғың келсе , Аллаһқа келтірген
иманыңда шынайы бол . Себебі ол тосқауылдардан Аллаһтан өзге ешкім
құтқара алмайды .
Бұл тұрғысында имам Ибн Қайим :
"Осы пенденің жүрегі мен Аллаһ Тағаланың арасындағы он
тосқауыл , сол пенденің Аллаһтың разылығына жету жолындағы жүрісіне көп
кедергісін тигізеді . Жəне осы он тосқауыл төрт нəрседен бастау алады .Ол
нəрселер ; жамандыққа бұйырушы нəпсі , шайтан малғұн , фəни дүние жəне
көңіл қалауы . Осы төрт нəрсенің біреуі жүрекке орнығатын болса ,
тосқауылдардан ажырау мүмкін емес . Сондықтан , өзің мен Раббыңның
арасындағы тосқауылдардан құтылғың келсе , саған осы төрт жамандықтың
бастауларынан барынша алыстау тиіс болады ".
Құдіреті күшті Аллаһтан біздерді ықыласты сөздер мен істерге
лайықты етуін , əрі жасаған тағат-ғибадаттарымызды қабыл етуін
сұранамыз .Жəне Аллаһ Тағала пайғамбарымыз Мухаммедке , оның əулеті мен
сахабаларына игілігі мен сəлемін жолдасын !
9
