Қиёмати суғро ва аломатҳои қиёмати кубро, қисми дувум: Эҳтизор

علامات القيامة الكبرى

القسم الثاني

< الطاجيكية – Tajik - Тоҷикӣ >

Таълиф: Д. Умар Сулаймон Ашқар

تأليف: عمر سليمان الأشقر

—™

Таҳия: Мусъаб Ҳамза

إعداد: مصعب حمزة

Қиёмати суғро ва аломатҳои қиёмати кубро, қисми дувум: Эҳтизор

Фасли дуввум: Эҳтизор

Мабҳаси аввал: Дар бораи ҳозир шудани фариштагони марг

Ҳаргоҳ аҷали шахсе фаро расад ва зиндагияш дар ҳоли ба охир расидан бошад, Худованд фариштае, ки маъмури гирифтани арвоҳ аст, барои гирифтани руҳе ки мудаббир ва ҳаракатдиҳандаи ҷисм аст, мефиристад.

﴿وَهُوَ ٱلۡقَاهِرُ فَوۡقَ عِبَادِهِۦۖ وَيُرۡسِلُ عَلَيۡكُمۡ حَفَظَةً حَتَّىٰٓ إِذَا جَآءَ أَحَدَكُمُ ٱلۡمَوۡتُ تَوَفَّتۡهُ رُسُلُنَا وَهُمۡ لَا يُفَرِّطُونَ ٦١﴾ [الانعام: ٦١]

“Худованд бар бандагони худ комилан ғолиб аст. Ӯ муроқибоне ( аз фариштагон барои ҳисобот ва навиштани амалҳои шумо) бар шумо мефиристад ва мегуморад, (ва онон ба кори худ бо диққати тамом то дами марги якояки шумо машғул мегарданд) Ва чун марги яки аз шумо фаро расид, фиристодагони мо (аз миёни фариштагони дигар ба суроғи ӯ меояд ва) ҷони ӯро мегиранд ва (фариштагони гуруҳи аввал ва фариштагони гуруҳи дуввум ҳеҷ кадом дар маъмурияти худ) кутоҳи намекунанд".

Сураи Анъом, ояти 61

Имом Муслим аз Баро ибни Озиб (р.з) ривоят мекунад, ки Паёмбар (салому дуруди Аллоҳ бар ӯ бод) дар мавриди марги муъмин ва кофир чунин мефармояд:

"إِنَّ الْعَبْدَ الْمُؤْمِنَ إِذَا كَانَ فِي انْقِطَاعٍ مِنْ الدُّنْيَا وَإِقْبَالٍ مِنْ الْآخِرَةِ نَزَلَ إِلَيْهِ مَلَائِكَةٌ مِنْ السَّمَاءِ بِيضُ الْوُجُوهِ كَأَنَّ وُجُوهَهُمْ الشَّمْسُ مَعَهُمْ كَفَنٌ مِنْ أَكْفَانِ الْجَنَّةِ وَحَنُوطٌ مِنْ حَنُوطِ الْجَنَّةِ حَتَّى يَجْلِسُوا مِنْهُ مَدَّ الْبَصَرِ ثُمَّ يَجِيءُ مَلَكُ الْمَوْتِ عَلَيْهِ السَّلَام حَتَّى يَجْلِسَ عِنْدَ رَأْسِهِ فَيَقُولُ أَيَّتُهَا النَّفْسُ الطَّيِّبَةُ اخْرُجِي إِلَى مَغْفِرَةٍ مِنْ اللَّهِ وَرِضْوَانٍ قَالَ فَتَخْرُجُ تَسِيلُ كَمَا تَسِيلُ الْقَطْرَةُ مِنْ فِي السِّقَاءِ فَيَأْخُذُهَا. ....

وَإِنَّ الْعَبْدَ الْكَافِرَ إِذَا كَانَ فِي انْقِطَاعٍ مِنْ الدُّنْيَا وَإِقْبَالٍ مِنْ الْآخِرَةِ نَزَلَ إِلَيْهِ مِنْ السَّمَاءِ مَلَائِكَةٌ سُودُ الْوُجُوهِ مَعَهُمْ الْمُسُوحُ فَيَجْلِسُونَ مِنْهُ مَدَّ الْبَصَرِ ثُمَّ يَجِيءُ مَلَكُ الْمَوْتِ حَتَّى يَجْلِسَ عِنْدَ رَأْسِهِ فَيَقُولُ أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْخَبِيثَةُ اخْرُجِي إِلَى سَخَطٍ مِنْ اللَّهِ وَغَضَبٍ قَالَ فَتُفَرَّقُ فِي جَسَدِهِ فَيَنْتَزِعُهَا كَمَا يُنْتَزَعُ السَّفُّودُ مِنْ الصُّوفِ الْمَبْلُولِ".

“Бандаи муъмин вақте дар ҳолати куч бастан аз ин дунё ва рӯй овардан ба ҷаҳони охират мешавад, фариштагони нурони ва бо чеҳраи дурахшон монанди офтоб аз осмон назди ӯ меоянд. Онҳо кафанҳое аз кафани биҳиштро бо худ ҳамроҳ доранд ва хушбӯйиҳое аз атрҳои биҳиштро низ бо худ меоваранд ва дар интиҳои назари ӯ менишинанд. Баъд фариштаи марг меояд, бар рӯйи болини ӯ менишинад, Ва бар инсони муъмини дар ҳоли сакарот буда хитоб намуда мегуяд: Эй соҳиби нафси покиза – дар ривояти дигар – мутмаъина (ором) ба суи мағфират ва хушнудии Худованд берун биё! Пас он руҳ монанди қатраи даҳони машки об аз ҷасади муъмин берун меояд ва фаришта онро мегирад.

Ва ҳар гоҳ инсони кофир ё фоҷир дар ҳолати рафтан аз ин дунё ва рӯй оваранда ба ҷаҳони охират қарор мегирад, фариштагони тундху ва дурушт бо чеҳраҳои сиёҳу тарснок, ки бо либосҳои сиёҳранг ва дурушт назди вай меоянд ва дар интиҳои назари ӯ менишинанд. Баъд фариштаи марг меояд, ва дар рӯйи болини ӯ менишинад, Ва бар инсони кофир ва фоҷири дар ҳоли сакарот буда хитоб намуда мегуяд: Эй нафси хабис ба сӯйи нороҳати ва хашми Худованд берун биё, Он нафсу руҳ дар ҷасади кофир пахш мешавад. Фариштаи марг онро монанди дарахте, ки шохаҳои пароканда дорад ва аз даруни пашми тар кашида мешавад, берун меорад, Ва ҳамзамон бо берун баровардани руҳ рагу рудаҳо пора пора мешаванд".

Мурда дар ҳолати баровардани руҳ ва сакароти марг бо чи ҳолате ру ба ру мешавад? Ҳарчанд мо наметавонем онро мушоҳида кунем ва бибинем, вале тавони дидани осорашро дорем. Худованд авзоъ ва аҳволи ононро ингуна ба тасвир мекашад:

﴿فَلَوۡلَآ إِذَا بَلَغَتِ ٱلۡحُلۡقُومَ ٨٣ وَأَنتُمۡ حِينَئِذٖ تَنظُرُونَ ٨٤ وَنَحۡنُ أَقۡرَبُ إِلَيۡهِ مِنكُمۡ وَلَٰكِن لَّا تُبۡصِرُونَ ٨٥﴾ [الواقعة: ٨٣، ٨٥]

“Пас чаро ҳангоме ки ҷон ба гулугоҳ мерасад (тавоноии баргардонидани онро надоред?) ва шумо бар ин ҳол менигаред, Мо ба ӯ наздиктарем аз шумо, ва локин шумо намебинед".

Сураи Воқиъа, оятҳои 83- 85

Ин оят ҳоли касеро ба тасвир мекашад, ки руҳ то ҳулқумаш боло омадааст ва атрофиёнаш сакароти маргашро мушоҳида мекунанд, вале тавони дидан ва мушоҳида кардани фариштагони амршуда ба қабзи руҳро надоранд.

“Мо ба ӯ наздиктарем аз шумо, ва локин шумо намебинед”.

Сураи Воқиъа, ояти 85

﴿وَهُوَ ٱلۡقَاهِرُ فَوۡقَ عِبَادِهِۦۖ وَيُرۡسِلُ عَلَيۡكُمۡ حَفَظَةً حَتَّىٰٓ إِذَا جَآءَ أَحَدَكُمُ ٱلۡمَوۡتُ تَوَفَّتۡهُ رُسُلُنَا وَهُمۡ لَا يُفَرِّطُونَ ٦١﴾ [الانعام: ٦١]

“Худованд бар бандагони худ комилан ғолиб аст. Ӯ муроқибоне (аз фариштагон барои ҳисобот ва навиштани амалҳои шумо) бар шумо мефиристад ва мегуморад, ( ва онон ба кори худ бо диққати тамом то дами марги якояки шумо машғул мегарданд) Ва чун марги яки аз шумо фаро расид, фиристодагони мо (аз миёни фариштагони дигар ба суроғи ӯ меояд ва) ҷони ӯро мегиранд ва (фариштагони гуруҳи аввал ва фариштагони гуруҳи дуввум ҳеҷ кадом дар маъмурияти худ ) кутоҳи намекунанд".

Сураи Анъом, ояти 61

Дар ояти дигар мефармояд:

﴿كَلَّآ إِذَا بَلَغَتِ ٱلتَّرَاقِيَ ٢٦ وَقِيلَ مَنۡۜ رَاقٖ ٢٧ وَظَنَّ أَنَّهُ ٱلۡفِرَاقُ ٢٨ وَٱلۡتَفَّتِ ٱلسَّاقُ بِٱلسَّاقِ ٢٩ إِلَىٰ رَبِّكَ يَوۡمَئِذٍ ٱلۡمَسَاقُ ٣٠﴾ [القيامة: ٢٦، ٣٠]

“Чунин нест, ки гумон мебаранд, ҳангоме ки ҷон ба гулугоҳ бирасад (аз тарафи ҳозирин ва атрофиён саросема ва даступои ӯ, ва оҷизона ва маъюс) гуфта мешавад: Оё касе ҳаст, ки (барои наҷоти ӯ) дуъое нависад, Ва (муҳтазар) яқин пайдо мекунад, ки замони фироқ фаро расидааст, соқи пой бар соқи пои дигар мепечад ва пойҳо ҷуфти якдигар мегарданд, Дар он рӯз равона кардани (ҳамагон) ба суи Парвардигорат хоҳад буд".

Сураи Қиёмат, оятҳои 26-30

Ончи ки ба "тароқи" мерасад, руҳ аст, Ва "тароқи" "тарқуҳ" аст. Ва "тарқуҳ" бар устухони миёни сина ва гулу итлоқ мегардад.

Ва дар ҳадисҳо сароҳатан баён шудааст, ки фариштаи марг бахшиш ва хушнудии аз ҷониби Худовандро бар бандаи муъмин башорат медиҳад, Ва кофир ё фоҷирро аз нороҳати ва хашму ғазаби Худованд хабардор месозад. Ҳадисҳо ва оятҳои зиёде ин матлабро собит месозанд.

Худованд мефармояд:

﴿إِنَّ ٱلَّذِينَ قَالُواْ رَبُّنَا ٱللَّهُ ثُمَّ ٱسۡتَقَٰمُواْ تَتَنَزَّلُ عَلَيۡهِمُ ٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ أَلَّا تَخَافُواْ وَلَا تَحۡزَنُواْ وَأَبۡشِرُواْ بِٱلۡجَنَّةِ ٱلَّتِي كُنتُمۡ تُوعَدُونَ ٣٠ نَحۡنُ أَوۡلِيَآؤُكُمۡ فِي ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا وَفِي ٱلۡأٓخِرَةِۖ وَلَكُمۡ فِيهَا مَا تَشۡتَهِيٓ أَنفُسُكُمۡ وَلَكُمۡ فِيهَا مَا تَدَّعُونَ ٣١ نُزُلٗا مِّنۡ غَفُورٖ رَّحِيمٖ ٣٢﴾ [فصلت: ٣٠، ٣٢]

“Касоне ки мегӯянд: Парвардигори мо танҳо Худо аст ва сипас (бар ин гуфтаи худ, ки иқрор ба ягонагии Худованд аст меистанд ва онро бо анҷом додани қонунҳои шариъат амали мекунанд ва бар ин парастиши Худованди ягона то зиндаанд) побарҷо ва мондагор мемонанд (дар ҳангоми охирин лаҳзаҳои зиндагӣ) фариштагон ба наздашон меоянд (ва бад-онон мужда медиҳанд) ки натарсед ва ғамгин набошед ва шуморо ба биҳиште ки ба (воситаи паёмбарон) ба шумо (муъминон) ваъда дода мешуд, башорат бод. (ва фариштагон ба онҳо хабар медиҳанд, ки) мо ёрони шумо дар зиндагии дунё ва охират ҳастем ва дар охират барои шумо ҳарчи бихоҳед бароятон фароҳам аст. Инҳо ба унвони пазирои аз суи Худованди омурзгор ва меҳрубон аст”.

Сураи Фуссилат, ояти 30-32

Бинобар ақидаи бисёри аз муфассирон, монанди: Муҷоҳид, Саддӣ, ва ғайри онҳо, ин фуруд омадани фариштагон ва гуфтугу бо инсонҳои муъмин ҳангоми эҳтизор ва сакароти марг сурат мегиред.

Бегумон инсон дар ҳолати эҳтизор бо шароити бисёр сахте рубару хоҳад шуд, Аз ояндае ки воқеъ мешавад бисёр ҳаросон ва бимнок аст, Ҳамонтавре ки аз бозмондагонаш ва қавмҳояш итмиъноне надорад, дар ин ҳолат фариштагон назди муъмин дар ҳоли эҳтизор меоянд, то ӯро аз хатарҳои гумоншуда ва ғаму андуҳ нисбат ба оянда эмин созанд ва хавфу ҳузнашро дур кунанд. Ба ӯ хитоб намуда мегӯянд: Дар мавриди барзах ва қиёмати оянда тарсу ҳаросе ба дил роҳ надеҳ ва бар бозмондагон андуҳе бар душ нагузор, биҳишт ва розигии Худованд бар ту муборак бод: "Фариштагон ба наздашон меоянд (ва бад-онон мужда медиҳанд) ки натарсед ва ғамгин набошед ва шуморо ба биҳиште ки ба (воситаи паёмбарон) ба шумо (муъминон) ваъда дода мешуд, башорат бод”.

Сураи Фуссилат, ояти 30

То замоне ки банда бо худояш муҳаббат кунад ва ӯро дӯсти худ бидонад, Худованд ҳамвора бо вай муҳаббат мекунад ва ёвари ӯ хоҳад буд, хусусан дар шароити сахту мушкил ва аз сахттарин шароит ва душвортарин марҳилаҳои зиндагӣ, марҳилаҳои эҳтизор ва сакароти марг аст. " (ва фариштагон ба онҳо хабар медиҳанд, ки ) мо ёрони шумо дар зиндагии дунё ва охират ҳастем ва дар охират барои шумо ҳарчи бихоҳед бароятон фароҳам аст." (Сураи Фуссилат ояти 31)

Аммо фариштагон, кофирон ва инсонҳои фоҷирро дар шароити сахт ва ҳолати мухолифи ҳолати муъмин мулоқот хоҳанд кард, Худованд мефармояд:

﴿إِنَّ ٱلَّذِينَ تَوَفَّىٰهُمُ ٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ ظَالِمِيٓ أَنفُسِهِمۡ قَالُواْ فِيمَ كُنتُمۡۖ قَالُواْ كُنَّا مُسۡتَضۡعَفِينَ فِي ٱلۡأَرۡضِۚ قَالُوٓاْ أَلَمۡ تَكُنۡ أَرۡضُ ٱللَّهِ وَٰسِعَةٗ فَتُهَاجِرُواْ فِيهَاۚ فَأُوْلَٰٓئِكَ مَأۡوَىٰهُمۡ جَهَنَّمُۖ وَسَآءَتۡ مَصِيرًا ٩٧﴾ [النساء : ٩٧]

“Бегумон касоне ки фариштагон (барои гирифтани руҳшон дар охирин лаҳзаҳои зиндагӣ) ба суроғашон мераванд ва (мебинанд, ки ба сабаби мондан бо кофирон дар сарзамини кофирон ва ҳиҷрат накардан ба сарзамини имон) ба худ зулм кардаанд, Ба эшон мегӯянд: куҷо будед, (ки инак бедину бадбахт шудаед? Узрхоҳон) гӯянд: Мо бечорагоне дар сарзамини (куфр) будем (ва чунон ки бояд, ба анҷоми дастурҳои дин нарасидем! Фариштагон ба эшон) Гӯянд: Магар замини Худо васеъ набуд, то дар он (битавонед бори сафар бандед ва ҷои дигаре куч кунед? Ҷойгоҳи онон дӯзах аст ва чи ҷойгоҳи баде ва саранҷоми баде аст”.

Сураи Нисо, ояти 97

Бар асоси ривояти Имом Бухорӣ аз ҳазрати ибни Аббос ояти зикршуда дар бораи гуруҳе нозил шудааст, ки мусулмон шуданд, вале ҳиҷрат накарданд, то инки марг ба суроғашон омад, ё дар сафи душманон кушта шудаанд. Фариштагон дар ҳолати эҳтизор ва сакарот онҳоро таҳдид менамоянд ва тавбих мекунанд ва хабари дӯзахи буданашонро ба онҳо иттилоъ медиҳанд.

Худованд ҷон гирифтани мушрикони ҷанги Бадрро ба воситаи фариштагон ингуна ба тасвир мекашад:

﴿وَلَوۡ تَرَىٰٓ إِذۡ يَتَوَفَّى ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ ٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ يَضۡرِبُونَ وُجُوهَهُمۡ وَأَدۡبَٰرَهُمۡ وَذُوقُواْ عَذَابَ ٱلۡحَرِيقِ ٥٠ ذَٰلِكَ بِمَا قَدَّمَتۡ أَيۡدِيكُمۡ وَأَنَّ ٱللَّهَ لَيۡسَ بِظَلَّٰمٖ لِّلۡعَبِيدِ ٥١﴾ [الانفال: ٥٠، ٥١]

“Агар бубинӣ он замонро, ки фариштагон ҷони кофиронро меситонанд ва ба рӯю пушташон мезананд ва мегӯянд: «Азоби сӯзонро бичашед!» Ин ба ҷазои аъмоле буд, ки пеш аз ин карда будед ва Худо ба бандагонаш ситам раво намедорад."

Сураи Анфол ояти 50-51

Аллома ибни Касир дар тафсири ояти зикршуда мефармояд: Эй Муҳаммад! Агар ҳолати қабзи арвоҳи кофиронро медиди, як ҷараёни ваҳшатнок ва ваҳмноку бадеро мушоҳида мекарди, Чун фариштагон руй ва пушти кофиронро мавриди зарб қарор медоданд ва ба онҳо хитоб намуда мегуфтанд: Ин азоби дӯзахро бичашед.

Муфассири бузург аллома ибни Касир мефармояд: Ҳарчанд ин оятҳо дар мавриди ҷанги Бадр ҳастанд ва дар ҳамон иртибот нозил шудаанд, вале шомили ҳамаи кофирон дар тамоми замону макон мешаванд. Ба ҳамин далил хитоби оят махсуси мушрикони аҳли Бадр нест, балки бо хитоби ом ҳоли ҳамаи кофиронро ба тасвир мекашад.

“Агар бубинӣ он замонро, ки фариштагон ҷони кофиронро меситонанд ва ба рӯю пушташон мезананд ва мегӯянд: «Азоби сӯзонро бичашед!» Ин ба ҷазои аъмоле буд, ки пеш аз ин карда будед ва Худо ба бандагонаш ситам раво намедорад."

Сураи Анфол ояти 50-51

Оятҳои бешумори дигаре ҳастанд, ки ин дидгоҳи ибни Касирро таъйид мекунанд.

Худованд мефармояд:

﴿فَمَنۡ أَظۡلَمُ مِمَّنِ ٱفۡتَرَىٰ عَلَى ٱللَّهِ كَذِبًا أَوۡ كَذَّبَ بِ‍َٔايَٰتِهِۦٓۚ أُوْلَٰٓئِكَ يَنَالُهُمۡ نَصِيبُهُم مِّنَ ٱلۡكِتَٰبِۖ حَتَّىٰٓ إِذَا جَآءَتۡهُمۡ رُسُلُنَا يَتَوَفَّوۡنَهُمۡ قَالُوٓاْ أَيۡنَ مَا كُنتُمۡ تَدۡعُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِۖ قَالُواْ ضَلُّواْ عَنَّا وَشَهِدُواْ عَلَىٰٓ أَنفُسِهِمۡ أَنَّهُمۡ كَانُواْ كَٰفِرِينَ ٣٧﴾ [الاعراف: ٣٧]

“Кист ситамкортар аз он, ки ба Худо дурӯғ бандад ё оёти ӯро дурӯғ пиндорад? Насибе, ки барояшон муқаррар шуда, ба онҳо хоҳад расид. Он гоҳ, ки фиристодагони мо биёянд, то ҷонашонро бигиранд мепурсанд: «Он чизҳое, ки ба ҷои Худо парастиш мекардед, акнун куҷоянд?» Гӯянд: «Табоҳ шуданд ва аз дасти мо рафтанд!» Ва дар ин ҳол ба зиёни худ шаҳодат диҳанд, ки кофир будаанд.”.

Сураи Аъроф, ояти 37

Дар ҷои дигар Худованд мефармояд:

﴿ٱلَّذِينَ تَتَوَفَّىٰهُمُ ٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ ظَالِمِيٓ أَنفُسِهِمۡۖ فَأَلۡقَوُاْ ٱلسَّلَمَ مَا كُنَّا نَعۡمَلُ مِن سُوٓءِۢ ۚ بَلَىٰٓۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمُۢ بِمَا كُنتُمۡ تَعۡمَلُونَ ٢٨﴾ [النحل: ٢٨]

“Касоне ҳастанд, ки бар худ ситам раво доштаанд, чун фариштагон ҷонашонро биситонанд, сари таслим фуруд оранд ва гӯянд: «Мо ҳеҷ кори баде намекардем». Оре, Худо аз корҳое, ки мекардед, огоҳ аст”.

Сураи Наҳл, ояти 28

Дар ҷои дигар Худованд мефармояд:

﴿إِنَّ ٱلَّذِينَ ٱرۡتَدُّواْ عَلَىٰٓ أَدۡبَٰرِهِم مِّنۢ بَعۡدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمُ ٱلۡهُدَى ٱلشَّيۡطَٰنُ سَوَّلَ لَهُمۡ وَأَمۡلَىٰ لَهُمۡ ٢٥ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمۡ قَالُواْ لِلَّذِينَ كَرِهُواْ مَا نَزَّلَ ٱللَّهُ سَنُطِيعُكُمۡ فِي بَعۡضِ ٱلۡأَمۡرِۖ وَٱللَّهُ يَعۡلَمُ إِسۡرَارَهُمۡ ٢٦ فَكَيۡفَ إِذَا تَوَفَّتۡهُمُ ٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ يَضۡرِبُونَ وُجُوهَهُمۡ وَأَدۡبَٰرَهُمۡ ٢٧﴾ [محمد : ٢٥، ٢٧]

“Шайтон аъмоли касонеро, ки баъд аз ошкор шудани роҳи ҳидоят ҳаройна муртад шуданд (аз дин гаштанд) ва боз гаштанд, (ба куфру гумроҳияшон) дар назарашон биорост ва орзуяшонро дароз кард.

Ва ин (аз дин баргаштанашон) ба он сабаб аст, ки ба он гурӯҳ, ки оёти Худоро нохуш медоштанд, мегуфтанд: “Мо дар баъзе аз корҳо фармонбардори шумо ҳастем”. Ва Худо аз розашон огоҳ аст.

Чӣ гунаанд он гоҳ ки фариштагон онҳоро мемиронанд ва бар чеҳраҳову пуштҳояшон мезананд?"

Сураи Муҳаммад, оятҳои 25-27

Мабҳаси дуввум: Сакароти марг

Марг дорои шароит ва ҳолатҳои хоссе аст, ки ҳар инсоне вақти эҳтизор ё ҷон додан бо онҳо рубуру хоҳад шуд. Худованд мефармояд:

﴿وَجَآءَتۡ سَكۡرَةُ ٱلۡمَوۡتِ بِٱلۡحَقِّۖ ذَٰلِكَ مَا كُنتَ مِنۡهُ تَحِيدُ ١٩﴾ [ق: ١٩]

“Ба ростӣ, ки беҳушии марг (ва сахтиву душвории марг) фаро мерасад. (Ва воқеиятро ҳамроҳ меорад ва даричаи қиёматро ба руятон боз мекунад, Ҳодисаҳо ва саҳнаҳои дунёи навро кам кам бароятон нишон медиҳад, Дар ин ҳангом инсонро фарёд мезананд, ки) Ин аст он чӣ, ки аз он канора мегирифти ва мегурехтӣ."

Сураи Қоф, ояти 19

Манзур аз сакароти марг, душвори ва мушкилиҳои он аст. Имом Роғиб дар китоби Муфрадоти Қуръон мегӯяд: Масти ҳолате аст, ки миёни инсон ва ақлаш монеъ эҷод мекунад. Вожаи масти ғолибан барои шароб истифода мешавад, Вале бар ғазаб, ишқ, дард, хоб, фикр ва беҳушие ки аз дарду нороҳати пайдо мешавад низ гуфта мешавад ва манзур аз сакароти марг, беҳушии аз дарду ранҷ ва қабзи руҳ ба амал омада аст.

Расули Худо (салому дуруди Аллоҳ бар ӯ бод) низ ба ин ҳолат (сакароти марг) рубару шуда ва дарди онро таҳаммул намудааст. Дар ривоятҳо омадааст, ки дар беморие ки паёмбар (салому дуруди Аллоҳ бар ӯ бод) вафот карданд зарфи оберо дар назди расули худо (салому дуруди Аллоҳ бар ӯ бод) монданд ва расули худо (салому дуруди Аллоҳ бар ӯ бод) дасти муборакашро дар об дохил менамуд ва бар пешонии худ мемолид ва мефармуд:

"لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ إِنَّ لِلْمَوْتِ سَكَرَاتٍ "

"Худованд ягона аст, бешак марг сахтиҳое дорад"

Ҳазрати Оиша (р.з) дар бораи бемории марги расули худо (салому дуруди Аллоҳ бар ӯ бод) мефармояд: Ҳеҷ нороҳатиеро сахттар аз нороҳатии паёмбар (салому дуруди Аллоҳ бар ӯ бод) дар бемории маргаш надидам.

Ҳазрати Оиша (р.з) дар ҳолати сакароти марг пеши падараш Абубакр (р.з) рафт, ҳангоме ки бемори ва сакароти марг шиддат гирифт, ин чанд мисраъро гуфт:

لعمرك ما يغني الثراء عن الفتي إذا حشرجت يوماً وضاق بها الصدر

Қасам мехурам, замоне ки руҳ ба ҳулқуми инсон бирасад ва синааш танг шавад, Сарвату мол барои ҷавон суде надорад.

Ҳазрати Абубакр (р.з) бо шунидани ин байт сарашро бардошт ва ба суи Оиша (р.з) хитоб намуда гуфт: Чунин нест, инхел нагу, балки сухани оромбахш илоҳиро бароям замзама кун, ки мегӯяд:

﴿وَجَآءَتۡ سَكۡرَةُ ٱلۡمَوۡتِ بِٱلۡحَقِّۖ ذَٰلِكَ مَا كُنتَ مِنۡهُ تَحِيدُ ١٩﴾ [ق: ١٩]

“Ба ростӣ, ки беҳушии марг (ва сахтиву душвории марг) фаро мерасад. (Ва воқеиятро ҳамроҳ меорад ва диричаи қиёматро ба руятон боз мекунад, Ҳодисаҳо ва саҳнаҳои дунёи навро кам кам бароятон нишон медиҳад, Дар ин ҳангом инсонро фарёд мезананд, ки) Ин аст он чӣ, ки аз он канора мегирифти ва мегурехтӣ."

Сураи Қоф, ояти 19

Бе ягон шакку шубҳа кофиру фоҷир зиёдтар аз муъмин дар сакароти марг дарду ранҷро мутаҳаммил мешавад. Дар сатрҳои гузашта гушае аз ҳадиси Баро ибни Озиб, ки ба ин мавзӯъ ишора дошт, нақл кардем: Руҳи кофиру фоҷир, вақте ки фариштаи марг ба ӯ хитоб намуда мегӯяд: Берун биё ва ба суи хашму ғазабу нороҳатии Худованд бирав, Дар бадан об мешавад ва фариштаи марг онро монанди дарахти хордоре ки шохаҳои зиёд дорад, аз миёни пашмҳои таршуда берун оварда шавад, берун меоварад, ки ҳангоми берун омаданаш тамоми рагҳо ва асабҳоро пора пора мекунад.

Қуръони карим сахти ва нороҳатии кофиронро ҳангоми ҷон додан ингуна ба тасвир кашидааст:

﴿وَمَنۡ أَظۡلَمُ مِمَّنِ ٱفۡتَرَىٰ عَلَى ٱللَّهِ كَذِبًا أَوۡ قَالَ أُوحِيَ إِلَيَّ وَلَمۡ يُوحَ إِلَيۡهِ شَيۡءٞ وَمَن قَالَ سَأُنزِلُ مِثۡلَ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُۗ وَلَوۡ تَرَىٰٓ إِذِ ٱلظَّٰلِمُونَ فِي غَمَرَٰتِ ٱلۡمَوۡتِ وَٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ بَاسِطُوٓاْ أَيۡدِيهِمۡ أَخۡرِجُوٓاْ أَنفُسَكُمُۖ ٱلۡيَوۡمَ تُجۡزَوۡنَ عَذَابَ ٱلۡهُونِ بِمَا كُنتُمۡ تَقُولُونَ عَلَى ٱللَّهِ غَيۡرَ ٱلۡحَقِّ وَكُنتُمۡ عَنۡ ءَايَٰتِهِۦ تَسۡتَكۡبِرُونَ ٩٣﴾ [الانعام: ٩٣]

“Кист ситамгортар аз он кас, ки ба Худо дурӯғ баст ё гуфт, ки ба ман ваҳй шуда ва ҳол он ки ба ӯ ҳеҷ чиз ваҳй нашуда буд ва он кас, ки гуфт: «Ман низ монанди оёте, ки Худо (бар Муҳаммад) нозил кардаст, нозил хоҳам кард?» Агар бубинӣ, он гоҳ, ки ин ситамкорон дар сакароти марг гирифторанд ва малоикаҳо бар онҳо даст кушудаанд, ки ҷони хеш берун кунед, имрӯз шуморо ба азобе хоркунанда азоб мекунанд ва ин ба ҷазои он аст, ки дар бораи Худо ба ноҳақ сухан мегуфтед ва аз оёти ӯ сарпечӣ мекардед.”

Сураи Анъом, ояти 93

Мисдоқи ин оят – ҳамонгуна, ки ибни Касир мефармояд – ба вуқуъ хоҳад пайваст: Ҳангоме ки фариштаи азоб занҷир, иқоб, тавқ, дӯзах, оби гарму сӯзон ва хашму ғазаби Худоро бар кофир мужда медиҳад, руҳи ӯ дар ҷасадаш пароканда мешавад ва аз берун омадан саркашӣ мекунад, Фариштагон кофиронро мавриди зарбаҳои шаллоқ қарор медиҳанд, то инки руҳи ӯ аз ҷасад берун биёяд.